Үйлийн үрийн ялгалыг нийтэд үзүүлэх
Анхдугаар үйлийн үрийн агуулгыг нийтэд үзүүлэх нь :
Манаба хэмээдэх бээр Ялж төгс нөгчсөнд ийн хэмээн өчсөн бөлгөө,”Амьтдад амгалан, зовлон тэðгүүтэн олон байдал буй бөгөөс үйлийн байдал боловсрох алины тулд амьтан олон зүйл болов” хэмээсэнд Ялж төгс нөгчсөн бээр зарлиг болоруун:
-¯йлийн байдал ялгалыг үзүүлье,Машинд сайтар сонñож , сэтгэлдээ баригтун,Би бээр номлосугай,Тэр нь энэ мэт,Амтад нь урьд төрлийн үйлийн үрээс болсон хэмээх тэргүүтнийг номлосон мэт хуваарь байгуулахуйд: Нас нь охор болдог үйл, Нас урт болох үйл, Өвчин элбэг болохын үйл, Өвчин цөөн болох үйл, Өнгө гоо бус болох үйл, Бие үзэсгэлэнт болох, үйл, Хүч өчүүхэн болох үйл, Хүч их болох үйл, Язгуур доордын үйл, Язгуур өндрийн үйл , Эдлэл өчүүхний үйл, Эдлэл ихийн үйл, Билиг өчүүхний үйл, Билиг ихийн үйл, Тамд төрөхийн үйл, Бирдэд төрөх үйл, Адгуусанд төрөх үйл, Асурид төрөх үйл, Хүнд төрөх үйл, Хүслийн тэнгэрт төрөх үйл, Дүрст тэнгэрт төрөх үйл, Дүрсгүй тэнгэрт төрөх үйл, Үйлдсэнд үл хураасан үйл, Хураасанд үл үйлдсэн үйл, Үйлдсэнд хураасан үйл, Үл үйлдсэнд үл хураасан үйл, Тамын нас огоот төгсөх үйл, Тамын насны хагасыг төгсгөх үйл, Тамд төрсөн даруйд нас егүүтэх үйл, Магад төрөх үйл, Магадгүй төрөх үйл, Орон бусдад боловсрох үйл, Урьд амгалантай хойно зовох үйл, Урьд зовоход хойно амгалантай үйл, Урьд ч амар хойно ч амгалан болох үйл, Урьд ч зовлонтой хойно ч зовлонтой болох үйл, Баялаг ч харамч болох үйл, Үгээгүй бөгөөд өгөхийг өгч чадах үйл, Баялаг бөгөөд өгч чадах үйл, Үгээгүй бөгөөд өгч үл чадах үйл, Нас барагдсанд үйл үл барагдах, үйл барагдсанд насыг үл барагдах, Нас нь ч үл барагдсан бөгөөд үйл нь ч үл барагдсан, Үйл ч барагдсан нас ч барагдсан, Бие амгалан сэтгэл амгалангүй үйл, Сэтгэл амгалан бие амгалангүй үйл, Бие ч амгалан сэтгэл ч амгалан үйл, Бие ч амгалангүй, сэтгэл ч амгалангүй үйл, Муу заяанд төрсөн ч дүрс үзэсгэлэнтэй, үзвээс баясгалантай үйл, Муу заяанд төрсөн гуа бус үйл, Муу заяанд төрөөд хэл, эрхтэн муу үнэртэй үйл тавин нэгэн үйл бөлгөө.
1. Нас охор болох үйл аль хэмээвээс амь тасласан, бусдаар амь таслуулсан, амь таслахад даган баяссан, амь таслахыг даган баяссан, дайсан үхвээс сайн хэмээн өгүүлсэн, амьтныг алах шүтээн байгуулж түүнд тахил өглөг тогтоосон, хэрүүл харж баясах арав нь нас охор ба өвчин олон болохын үйл амуй,
2. Нас урт болохын үйл аль буй хэмээвээс амь таслахыг тэвчих хийгээд бусдыг амь таслахыг тэвчүүлэх ба амьт таслахыг тэвчсэнд сайшаан өгүүлэх, алагдах хүн ба адгуус тэргүүтэн өт хорхойноос дээшхийн амийг аврах, айх хийгээд цочсон амьтдыг аюулаас аврах , итгэлгүй амьтдад энэрэхийг сэтгэх, өвчтөн хийгээд нялхас ба хөгшидөд туслах сэтгэлээр идээ өгөх, үгээгүй ядуу гуйланчид туслах сэтгэлээр хувцас ба идээ ундаа өгөх, үгээгүй ядуу гуйланчид туслах сэтгэлээр хувцас ба идээ ундаа өгөх, цэрэг тэргүүтний тэмцлийг амирлуулан буяны зүгт байгуулах, суварга ба хийд эвдэрснийг сэлбэх эдгээр арав нь нас урт өвчингүй болох үйл амуй,
3. Өвчин элбэг болох үйл аль хэмээвээс хорлох сэтгэлээр хүн ба адгуус тэргүүтнийг гөвших ба бусдаар гөвшүүлэх, гөвшсөнийг сайшаан өгүүлэх, эцэг эхийн сэтгэлийг амгалангүй олгох, шагшаабад төгөлдөр нарын сэтгэлийг амгалангүй болгох, өвчтөнд буруу эм өгөх, идээ урьдах нь эс шингэсэнд хойтохыг өгөх, бусдын гасланг уртасгах,амраг бус өвдвөөс баясах, өвчин нь арилваас үл баясах, эдгээр арав нь өвчин элбэг болохын үйл амуй.
4. Өвчин цөөн болохын үйл аль хэмээвээс хорлох сэтгэлээр гөвшихийг тэвчих, бусдаар гөвшүүлэхийг тэвчих, áóñäààð ãºâø¿¿ëýõèéã òýâ÷èõ, òýâ÷ñýíä ñàéøààí ºã¿¿ëýõ, ºâ÷òºíä ýìèéã ¸ñîîð ºãºõ, àìðàã áóñ ºâä⺺ñ ¿ë áàÿñàõ, ò¿¿íèé ºâ÷èí ýäãýâýýñ áàÿñàõ, ýöýã, ýõ ºâä⺺ñ àñðàõ, èäýýã øèíã¿¿ëæ ºãºõ ýäãýýð àðàâ íü ºâ÷èí öººí áîëîõ ¿éë áîëîé.
5. ªí㺠ãîî áóñ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ º÷¿¿õýí òºäèéä óóðëàõ, º÷¿¿õýí òºäèéä ºñ áàðèõ, õîðëîñíû õàðèóã ¿éëäñýí, ëàì áàãø áà ýöýã ýõèéã ìóó õýëñýí, ãàñëàíòàíä ìóóã ¿éëäýõ, áîäãàë áñóäóóäàä ìóó ¿ã ºã¿¿ëýõ, îðîí áàéøèíã öýâýðëýí ¿ë ¿éëäýõ, çóëûí ãýðëèéã òàñëàõ, ä¿ð ¿çýñãýëýíã¿éã ýëýãëýõ, öýâýðëýõ íü áàãà ýäãýýð àðàâ íü ãîî áóñ áîëîí òºðºõ ¿éë áºë㺺.
6. Áèå ¿çýñãýëýíòýé áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ ¿ë óóðëàõ, ºñëºí ¿ë áàðèõ, õóâöàñ ÷èìýã ºãºõ, ñóâàðãà õèéãýýä õèéä áà îðîí áàéøèí òýðã¿¿òíèéã öàãààí øîðîîãîîð ñýäáýõ, ëàì áàãø áà ýöýã ýõèéã ñàéíààð õýëýõ, áîäãàë áóñäûã ñàéíààð õýëýõ, ñóâàðãà áà õèéä îðîí òýã¿¿òíèéã áàéãà àð÷èí öýâýðëýõ, áîäãàë áóñäûã ¿ë ñîíæèõ, èõ öýâýõ, ãàñëàíòàíä ÿðóó㠺㿿ëýõ ýäãýýð àðàâ íü áèå ¿çýñãýëýíòýé áîëîõ ¿éë áºë㺺.
7. Õ¿÷ º÷¿¿õýí áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ èõ àòààðõóó, õàðàì÷, ëàì áàãø õèéãýýä ýöýã ýõèéã øîîëîõ, øàãøààáàä òºãñ, ºâ÷òºí , õºãøèí òýðã¿¿òíèéã øîîëîõ, í¿ãëèéã ñàéí ãýæ õýëýõ, áîäü ñýòãýëýýñ íÿöàõ, áóñäàä ñàéí ãàðâààñ ¿ë áàÿñàõ, áóñäàä çîâëîí ãàðâààñ áàÿñàõ, áàãø áà ýöýã ýõýä ºðãºë õ¿íäëýë ¿ë ¿éëäýõ, ãàñëàíòàíä àñðàõûã ¿ë ¿éëäñýí ýäãýýð àðàâ íü õ¿÷ º÷¿¿õýí áîëîõ ¿éë áºë㺺.
8. Õ¿÷ èõ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ àòààöàõã¿é, õàðàì ¿ã¿é, áóñäàä ñàéí ãàðâààñ áàÿñàõ, áóñäûãí ñàéí õýëñýíä áàÿñàõ, ýðõ áàãàòàéãààð í¿ãëèéã òýâ÷¿¿ëýõ, ýðõ èõòýéãýýð áóÿí ¿éëä¿¿ëýõ, áîäü ñýòãýë ¿¿ñãýõ, ñóâàðãà áà õèéä áàéãóóëàõ, áóðõàí ø¿òýýí áîñãîõ, íîìûã äóðüäàõ àðàâ íü õ¿÷ èõ áîëîõ ¿éë áºë㺺.
9. ÿçãóóð äîð áîëîõ ¿éë àëü áóé õýìýâýýñ îìîã èõòýé, ýöã ýõýý ýöã ýõýä ¿ë áàðèõ, øàðìààí õèéãýýä ºíäºð ÿçãóóðòíûã äîðîìæëîõ, ëàì áàãø õóâðàãóóäûã áàñàìæëàõ, ëàì áàãø áà ºâ÷òºíèéã ¿ë àñðàõ, ýöýã ýõýä ºðãºë õ¿íäëýë ¿ë ¿éëäýõ, çî÷äûí ¿ë çî÷èëîõ, õóòàãòûã äîðîìæëîõ, øàãøààáàä òºãñèéã äîðîìæëîõ àðàâ íü ÿçãóóð äîîð áîëîõ ¿éë áºë㺺.
10. ßçãóóð ºíäºð áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ îìîã ¿ã¿é, ýöã ýõèéã ýöýã ýõýä áàðèõ, òîéí õóâðàãèéã õóâðàãò áàðèõ, èõ ÿçãóóðòíûã õ¿íäëýõ, äîîä ÿçãóóðòíûã ¿ë äîðîìæëîõ, ýöýã ýõýä õ¿íäëýë ¿éëäýõ, øàãøààáàä òºãñèéã õ¿íäëýõ, ëàì áàãø õèéãýýä ýöýã ýõ áà íîìûí ÿâäàëòàí áóñäûã õ¿íäëýí ñóóäëààñ áîñîõ, äýâñãýð ºãºõ, äýýä ¿å, äîîä ¿åèéíõýíä ÿëãàâàðã¿é ¿éëäýõ àðàâ íü ÿçãóóð ºíäºð áîëîõ ¿éë áîëîé.
11. Ýäëýë º÷¿¿õýí áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ ýñ ºãñíèéã àâàõ õèéãýýä ýñ ºãñíèéã àâàõóóëàõ, ,ýñ ºãñíèéã àâñàíä ñàéøààí ºã¿¿ëýõ, ò¿¿íä äàãàí áàÿñàõ, ýöýã ýõèéí àìüæèðãààã áóëààõ, òîéí áà íÿëõàñ, õºãøèí, ¿ãýýã¿é, ºâ÷òºí íàðûí àìüæèðãààã áóëààõ, áóñäûã ¿ã¿éðâýýñ áàÿñàõ, áóñàä áàÿí áîëâîîñ çýòãýð ¿éëäýõ áà ¿ð òºìñ ìóó, çóä áîëâîë áàÿñàõ àðàâ íü ýäëýë º÷¿¿õýí áîëîõ ¿éë áºë㺺.
12.Ýäëýë èõ áîëîõûí ¿éë àëü õýìýýâýýñ ýñ ºãñíèéã àâàõûã òýâ÷èõ, òýâ÷¿¿ëýõ, òýâ÷ñýíä àãàí áàÿñàõ,ýöýã ýõýä àìüæèðëûã ºðãºõ, õóòàãò áà øàãøààáàä òºãñ¿¿äýä àìüæèðàë ºðãºõ, ºâòºí íÿëõàñ, õºãøèí, ¿ãýýã¿é òýðã¿¿òí¿¿äýä àìüæèðëûã ºãºõ áà áóñäûã ¿ã¿éðâýýñ ãîìäîõ, áàÿæâààñ áàÿñàõ õèéãýýä ºãëºã ºãñºí áîäãàë íàðò ìàøèä áàÿñàõ áºãººä ìàãòàõ, áà ç¿ã á¿õýíä ¿ð òºìñ ñàéí áîëâîîñ áàÿñàõ àðàâ íü ýäëýë èõ áîëîõ ¿éë áºë㺺.
13. Áèëèã º÷¿¿õýí áîëîõûí ¿éë àëü õýìýýâýýñ íîìûã àëü ìºí õýìýýí ¿ë àñóóõ, áè þó íýãèéã ¿éëäâýýñ ñàéí áîëîõ õýìýýí ¿ë àñóóõ, áèëèã öàëãàéäóóëàõ, áóðóó ¿çýëòíèéã ø¿òýõ, ¿íýí ¿çýë áà ¿íýí ¿çýëä ìýðãýøñíèéã òýâ÷èõ, Äýýäèéí íîìûã çààõ, íîì ºã¿¿ëýã÷ íàðûã ñàéíä ¿ë ¿éëäýõ, íîì áóñûã ¿ç¿¿ëýã÷èä ñàéíä ¿éëäýõ, íîì áè÷ñýí áà óíøñàíä ìóó ¿ã ºã¿¿ëýõ, òýäãýýðèéí çîõèëäîõ øàëòãààíûã áóëààõ, àìü òàñàõ òýðã¿¿òýí áóðóóíîìûã àðâèæóóëàõ, ¿íýí íîìûã òýâ÷èõ àðàâ íü áèëèã º÷¿¿õýí áîëîõ ¿éë áºë㺺.
14. Áèëèã èõ áîëîõûí ¿éë àëü õýìýýâýýñ ìýðãýäýýñ íîì àëèí ìºíèéã àñóóõ, ìóíõàã áà äîîðä áîäãàëòàé ¿ë íºõºðëºõ, ¿ë, ø¿òýõ äýýä ¿å ìýðãýäòýé íºõºðëºõ áºãººä ø¿òýõ, áóñäàä íîì çààõ áºãººä òîäîðõîé ¿éëäýõ, íîì áóñûã ìóóòãàõ, íîìûí ñàâ áîëîõ áîäãàë íàðûí íîìûí ÿâäàëä ¿ë àéëãàõ áºãººä äàäóóëæ ¿éëäýõ, ñóðãóóëü ¿éëäýã÷èä áóÿíòàé áîëîé õýìýýí ìàãòàõ, ¿éë ¿éëäýã÷èä ¿ë ìàãòàõ, ñóäàð, áýõ, ¿çýã òýðã¿¿òíèé ºãëºã ¿éëäýõ, áóðóó ¿çýëòýíä ìóóøààõ áºãººä ¿íýí ¿çýëä ñàéøààí ºã¿¿ëýõ, àðõè ¿ë óóõ àðàâ íü áèëèã èõ áîëîõ ¿éë áºë㺺.
15. Òàìä òºðºõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ áèåèéí ãóðâàí í¿ãëèéã èõýä ýäëýñýí, õýëíèé äºðâºí í¿ãëèéã èõýä ýäëýñýí, à÷òàíä à÷èéã ¿ë õàðèóëñàí, çàâñàðã¿é ç¿éëèéã ¿éëäñýí, ëàì áàãø áà øàãøààáàä òºãñ íàðò õî÷ ºãñºí, ãàñëàí ºíºä áîëñîíä ìóóøààí õýëñýí, õ¿ñëýýð áóðóóä ýäë¿¿ëñýí, áóñäûí òóñ àìãàëàíã ¿ã¿é áîëãîñîí, òà÷ààë óðèí, ìóíõàã ãóðàâ àëü áîëîõûí õ¿÷ ìàøèä èõ àðàâ íü òàìä òºðºõ ¿éë áºë㺺.
16. Áèðäýä òºðºõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ áèå, õýë, ñýòãýë ãóðâûã ãýì äóíäàæ ýäëýñýí ãóðàâ áà õ¿ñëýýð áóðóó àìüäàðñàí, õàðàì èõ ºãëºã ¿ë ºãñºí, ºãëºãò çýòãýð ¿éëäñýí, ýäýä òà÷ààæ ¿éëäñýí, ºëñºæ óíäààññààð ¿õñýí, óðèãíàñààð ¿õñýí, õ¿ñýëä òà÷ààñààð ¿õñýí àðàâ íü áèðäýä òºðºõ ¿éë áºë㺺.
17. Àäãóóñàíä òºðºõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ áèå, õýë, ñýòãýë ãóðâûí ãýì áàãà ¿éëäñýí ãóðàâ õèéãýýä òà÷ààë, óðèí, ìóíõàã ãóðâààð ò¿éòãýðëýõ ¿éë ¿éëäñýí ãóðàâ, ýöýã ýõ áà òîéí íàðò ¸ñ ëóãàà àäèëã¿é ºãëºãèéã ¿éëäñýí, àäãóóñàíä òºðõèéã åðººñºí áà àäãóóñàíä òºðñíèéã ýëýãëýñýí, áîäèñàäâà åðººëèéí õ¿÷ýýð àðñëàíä òºðñºí, ìóó àì ¿éëäñýíèé ¿éëýýð áè÷èíä òºðñºí ìýò àðàâ íü àäãóóñàíä òºðºõ áîëîõ ¿éë áºë㺺.
18. Àñóðèä òºðæ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ áèåýð ìóóã áàãà ýäëýñýí, õýëýýð ìóóã áàãà ýäëýñýí ñýòãýëýýð ìóóã ýäëýñýí, îìîã áà èë îìîã õ èéãýýä “ Áè áîëîé õýìýýõ, îìîã áà º÷¿¿õýí îìîã , áóÿíû ÿçãóóðûã ò¿¿íä çîðèóëàõ, áèëãèéí ¿¿äíýýñ òà÷ààë ¿éëäñýí, ò¿¿íèé ¿¿äíýýñ øàãøààáàäûã ìóóä ¿éëäñýí àðàâ íü àñóðèä òºðºõ áîëîõ ¿éë áîëîé.
19. Õ¿íä òºðæ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ àìü òàñëàõ áà ¿ë ºãñíèéã àâàõ áà õ¿ñëýýð áóðóó àëãàñðàõ, áèåèéí ãóðâàí ¿éë ãóðàâ õèéãýýä õóäàë ºã¿¿ëýõ, õîâ õýëäýõ, øèð¿¿í ¿ãñ, ÷àë÷àà ¿ã õýëíèé äºðºâ õèéãýýä áóñäûí ýäëýëä òà÷ààë ¿éëäýõ , õîðëîõ ñýòãýë, áóðóó ¿çýë ñýòãýëèéí ¿éë ãóðàâ õèéãýýä àðâàí í¿ãëèéí ¿éë ýäãýýðèéã òýâ÷èõ áºãººä àðâàí áóÿíû ¿éë íü õ¿íä òºðºõ áîëîõ ¿éë áºë㺺.
20. Õ¿ñýëò òýíãýðò òºðæ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ Àðâàí áóÿíû ¿éëèéí ìºðººñ ¿ë äîðîéòñîí áºãººä ñàéòàð ñóäàëñàí áºãººä Õ¿ñýëò òýíãýðò òºðæ áîëîõ áîëîé.
21. Ä¿ðñò òýíãýðò òºðºõ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ Àðâàí áóÿíû ¿éëèéí ìºðèéã ñàéòàð ñóäëàõ áºãººä ìàøèä òýãø àãóóëàõ õèéãýýä ÿëãàâàðòàé ìàøèä õýòýðõèé ë¿ãýý îãîîò òºãñ ¿éëäýõ áºãººä ¿éë òýð ìýò íü Ä¿ðñò òýíãýðò òºðºõ áîëîõ ¿éë áîëîé.
22. Ä¿ðñã¿é òýíãýðò òºðºõ áîëîõ ¿éë àëü õýìýýâýýñ “ Ä¿ðñã¿éí òýãø îðîõ äºðºâ áîëîé”
23. ¯éëäñýíä ¿ë õóðààñàí ¿éë àëü õýìýýâýýñ ¿éëäñýíäýý ãýìøèæ õîéøèä ¿éëäýõã¿é áîîñîí áîëîé
24. Õóðààñàíä ¿ë ¿éëäñýí ¿éë àëü áóé õýìýýâýýñ áèåýýð ¿ë ¿éëäñýí õèéãýýä ñýòãýëýýð ¿éëäñýí áºãººä ¿ãýýð ÷ “¯éëäñýí áîëîé” õýìýýí ºã¿¿ëñýí ÷ ò¿¿íèéãýý ¿éëäýýã¿é áîëîé.
25. ¯éëäñýíä õóðààñàí ¿éë íü ¿éë àëèíûã ¿éëäýýä ¿ë ãýìøñýí áà ¿ë öýýðëýñýí õèéãýýä õîéøèä ¿ë áîîñîí áîëîé. …..
Òîðãóóä Ãýâø Ëóâñàííÿíäàã.”¯éëèéí ¿ðèéí òîäîðõîé òîëü”.Ýìõòãýñýí Ä.̺íõñàéõàí.2010 îí. Íîìíîîñ àâàâ.
.+
Tuesday, 28 September 2010
Sunday, 22 August 2010
Архи хийгээд буруу хурьцлын гэм
Àðõè õèéãýýä áóðóó õóðüöëèéí ãýì
Ëÿíõóàí ñàäàí íàðàí õèéãýýä
Ìÿíãàí ìýëìèéò Õóðìàñò òýíãýð
Àëòàí õýâëèéò Ýñýðóà
Òýíãýðèéí áàãø îä ýðõýñèéí ýçýí Ñàðàí òýðã¿¿òýí
Åðòºíöèéí îìîã òºãñ òèòýìòýíã¿¿äèéí
ªëìèéí ëÿíõóàä áèøðýí òàõèìóé
×àäàã÷èéí ýðõýò ò¿¿í äîîð ñºãäì¿é
¯¿ãýý𠺺ðèéí íîìûí ¸ñ öààç á¿õýí ë¿ãýý ¿ë çîõèöîëäîõ ç¿ãèéí
Үíäýñ íü àðõè õèéãýýä áóðóó õóðüöëààñ èõýíõè íü ãàðìóé.
¯¿íèé ãýìèéã º÷¿¿õýí ºã¿¿ëýн ¿éëäýå :
Öàðàéëàã ºí㺠¿çýìæòýé á¿ñã¿éã ¿çýõèéí öàãò
Öààðãàëæ ººðºº ñýðýìæëýëèéã ø¿òýí çîõèî
Ñýòãýëèéí õóÿãàà äàõèí äàõèí ýñ áàòàòãàâààñ
Ñýìõýí áóñäûí ýõíýð äîð è÷ã¿¿ð ¿ã¿é òà÷ààõ áîëìóé
Îðîéãîîñ õºòëºã÷ áàãøèéí çàðëèã÷ëàí
Îíö ÿçãóóð ñàéí á¿ñã¿éã òýâ÷èí çîõèî
Õóâü ñàéò õóâðàã áîëîõûí õ¿ñýëò ººðò ýñ ãàðâààñ
Õóäàëäàæ àâàõã¿é õ¿íä ýðäýíýñèéã ¿ç¿үëñýíòýé àäèë
Îðîéí øàíõ ìýò áóñäààð õ¿íäë¿¿ëýõèéã õ¿ñâýýñ
Îéâîðãîí ÿâäëàà òýâ÷èí, äóðüäàë ìýäëèéã ø¿òýí çîõèî
Òýíöýøã¿é áóðõàíû õóòãèéã îëîõûã õ¿ñâýë
Òýíãýðëýã ÷èìýãò ñàéõàí á¿ñã¿éã òýâ÷
Áîäàëà òýðã¿¿òýí äýýäэñ áýýð àäèñëàñàí îðäîíä
Áîäèéí õóòãèéã á¿òýýõèéã õ¿ñâýýñ
Ýðèéí áýëãýý ýìèéí ëÿíõóà ëóãàà
Ýðõã¿é ó÷ðóóëàõûí àìãàëàíã òýâ÷
Ýìñèéí ÿçãóóð èõýíõäýý øóëàìñûí ýë÷ ìºí
Ýä ýðäýíèéã áóëààã÷ íü äýýðýì÷èí ìºí
Ýðäýíèéí ñàíâààðûã áóëààã÷ íü ñàéõü á¿ñã¿é ìºí
Ýðõýì äýýð ¿ã¿é áîäèéã á¿òýýõ äîð
Ýäëýõ áýрõ õàòóóæëààñ ÷èëýí ¿ë àëæààâààñ
Ýíã¿é äýýä áîäèéí ñàéí ìºð ìºí
Òàðàã ìýò öàãààí áîäèéã á¿òýýã÷èä
Òàíõèë ç¿ñ ñàéò á¿ñãїй÷¿¿äýä ò¿¿íýý ºã÷ á¿¿ ¿éëä
¯íñýõ òýâðýõèéí àìãàëàíä òà÷ààõ áîëáîîñ
¯íýí ñýòãýëèéí ãýìýý çàñàëã¿é
¯òýð øóóä òîëãîéãîî òàñëóóëàõòàé àäèë
Áààñ áàë÷èãò õèéãýýä øàëìàëè ìîä òýðã¿¿òýí òàìä
Áàðàãäàøã¿é îëîí æèë ãàëàâààð çîâëîí ýäëýõ íü ÷
Áóðóó õóðüöàë, àðõè ñýëòýýñ äèéëýíõ íü ãàðìóé
Áîëèí ìýäëýýð äàõèí äàõèí ñýòãýëäýý ñàíààä
Áóñàðìàã ¿éëèéí òèéí áîëîâñðîëûã òýâ÷èí ¿éëä
“Õî” ¿ñãèéã õ¿ðòýëõ ãèéã¿¿ëýã÷ á¿ãäèéã
“Îî” ýãøãýýð ÷èìñýí ¿ãñèéí òàñàëáàð ¿¿íèéã
Ýíýðëýýð ãýòëýõèéã õ¿ñýã÷ òîéäóóäàä ºã¿¿ëëýý
Ýä¿ãýý áà õîé÷èéí òîéä èõýíõäýý á¿ñã¿éã õ¿ñíý
Ýäãýýð á¿ñã¿é÷¿¿ä íü òýäíèéã äîðîéòóóëàã÷ áºãººä
Ýíý õèéãýýä åðòºíöèéí ÷àíàä á¿õýíä óíàãàìóé
ªíäðèéã äîîäîä ¿éëäýãñäèéã ýãýë äîðäîñ ãýäýã
ªíãє öàãààíûã õàðä ¿éëäýã÷èä íü õàð ìºðò áîëîé
Èõèéã áàãàä ¿éëäýã÷èä íü ýõíýð äîð àëäàðøñàí
Èë áóéã ¿ã¿éä ¿éëäýã÷ íü á¿ñã¿é áºãººä
Òýð áýýð õýðýâ ÷àìàéã äîðîéòóóëàõûã õ¿ñâýýñ
Òýäãýýð á¿ñã¿é÷¿¿äèéã õóâü õîöðîîëã¿é òýâ÷èí çîõèî.
Ãóðâàí õîð õýìýýí ßëãóóñàí áýýð ìóóøààñàí àðõè
Ãýì àëäàë á¿õíèéã ¿¿ñãýã÷ àðõè
Àëèí áýýð óóâààñ õÿìðóóëàí ¿éëäýã÷ àðõè
Ààã îìîã óóðûã õ¿÷òýé ¿¿ñãýã÷ àðõè
Õ¿÷èð èõýýð öóõèð÷ ãàñëóóëàí äýëä¿¿ëýã÷ àðõè
Õ¿í ¸ñûã òýâ÷¿¿ëýí í¿öãýí õàðàéëãóóëàã÷ àðõè
Öàé òýðã¿¿òýí òºãñ ýäëýë á¿õíýýñ õàãàöóóëàã÷ àðõè
Çàãàñíû òîð ìýò øàãøààáàäûã ýâä¿¿ëýã÷ àðõè
Ò¿¿í÷ëýí èðñíèé íºõºä äîð õîðèãëîõ àðõè
Òýíýã äîðäñóóäûí òîíèëîõóéí àìèéã òàñëàã÷ àðõè
Îäîî óóâààñ èðýýä¿éä äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Î÷èðò òàìûí îðîíä õºòëºã÷ àðõè
Áðàìèäûí ÿâäëûã äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Áàðèëäëàãàò ýöãýýð õ¿¿ã íü åã¿¿òã¿¿ëýã÷ àрõè
¯íýý áýýð óóâààñ òóãàëûã ñîãòóóðóóëàã÷ àðõè
¯éëòýé äîðäîñûí ÿâäàëä îðóóëàã÷ ðàõè
Óíàñàí ø¿¿äðèéí äóñàë òºäèé ÷ óóõûí õîðèõ àðõè
Óõèëàí äóóäàã÷ õàëóóí òàìä òºð¿¿ëýã÷ àðõè
ßëãóóñíû øàøíûã ¸ðîîëîîñ íü ýâäýã÷ àðõè
ßìàãò ¿íýã, íîõîé, ãàõàé ëóãàà àäèëä áîëãîã÷ àðõè
Èõýñèéí ìàëãàé ìýò ºðãºìæèëñºí ÷
Ãóòàë ìýò áóóðóóëàã÷ àðõè
Èäýýíèé äýýäèéã àðèóí áóñ ëóãàà ýíä¿¿ð¿¿ëýã÷ àðõè
“Àà” ¿ñãèéã”Õà” ìýò÷èëýí óðâóó ¿ç¿¿ëýã÷ àðõè
Àñðàëò äýýäèéí ÿâäëûã õîöðîîëã¿é äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Õààí áýýð óóâààñ áîîëîîñ äîðä áîëãîã÷ àðõè
Õàìãàà ãýì ¿ã¿éã ãýìòýé áîëãîí àëóóëàã÷ àðõè
Àþóìøèãò ìàõ÷èí ìýò áàéäëûã ¿ç¿¿ëýã÷ àðõè
Àâðàëò ãàçàð, ìºðä çîð÷èõóéä òàñëóóëàí ¿éëäýã÷ àðõè
Àðç õîðûí õîð ìýò äýýäýýð òýâ÷èõ àðõè
Àäèøà òýðã¿¿òýí áàãøèéã áàñàìæëàã÷ àðõè
ª÷¿¿õýí óóâààñ îãòîðãóéä íèñýõ ¿çýãäýëò àðõè
ªøºº èõ óóâààñ ãàëçóóãèéí ä¿ð ÿâäàëò áîëãîõ àðõè
Áººëæñººð áèå õóâöàñ áîõèðäîí, àìûã íîõîé äîëîîæ
Áàëãàä õîòûí áýë÷èðò õ¿¿ð ë¿ãýý àäèë õýâò¿¿ëýã÷ àðõè
Èë øàð ÿëãóóñíû òýìäãèéã ºìñººä àðõèéã óóã÷èä
Èëòýä áóðõàíû øàøíûã ýâäýã÷ õóëãàé÷ äýýðýì÷èä ìºí
ªòºëæ ¿õñýí ãºðººñíèé õààíû õ¿¿ðèéã
ªºðèéíõ íü áèåíýýñ ãàðñàí ºò áýýð ýâäýõ÷èëýí
Áóðõàí ãàñëàíãààñ íºã÷ñºí ÷ ò¿¿íèé øàøíûã
Áóðóó òýðñ¿¿ä õèéãýýä ãýðòýíã¿¿ä ¿ë ýâäì¿é
Áóðñàí õóâðàãèéí ¸ñûã öàëõàéðóóëàã÷èä ýâäì¿é
Áóçàð àðõèéã óóõ òîéäûí ä¿ðñ çóðàã áýýð ÷
Áóðõàíû øàøèí ¿¿íä õîðëîëòîé õýìýýí ñîíññîí
Áóëò íèñâààíèñûã òýâ÷ñýí àðõàä ñàéòàð çîõèñòîé ÷
Áàëàðòàí ñîãòóóðóóëàã÷ àðõèéã ñýðýìæã¿é ýäýëáýýñ
Òýðñ¿¿ä í¿ã¿¿ä áýýð ýëýãäýí õî÷ëîë òàëáèõ
Òèéìýýñ áóðõàí áýýð öààçëàí õîðüñîí
Õóòàãòûí îðíû õî¸ðäóãààð õàìãèéã àéëäàã÷ Èãíåí ÷
Õóíãàð öàñò óóëûã àãëàã ¿¿íýý çàëðàõ çàì õàðãóéä
Õóìõàò àðõè ¿¿ðñýí òîéíûã áîëãîîãîîä
Õóâü èõ óéñàë òºðºí ãàñëàíãààñ íºã÷ñºí
Ëàíäàðìà õààí áýýð øàøíûã ñºíººõèéí öàãò
Ëõàñûí õàíàíä àðõè óóõ òîéíû ä¿ðèéã
Çóðóóëàí á¿òýýëãýæ, áóðóó åðººë òàëáèñàí
Ǻâõºí ò¿¿íèé ýðõýýð øàøèí ìºõñºí õýìýýí ñîíññîí
×àäàã÷èéí øàøèí ýâäðýõèéã ç¿ðõíýýñýý ¿ë õ¿ëöýýä
×àäàõûí õýðýýð èéí ºã¿¿ëñíýýñ áóñàä äîð
Àòààðõàí ìº÷ººðõºæ õî÷ëîõûã õ¿ññýí áóñ àà
Àâðàëò Áóðõàíû çàðëèãèéã îëîíòàà ñîíññîíîîð
Àãëàãò ñóðàëöàõûí îðîí äîð áàñàìæëàõààñ õýòýðñýí áóé
Àðõè õèéãýýä áóðóó õóðüöëèéí ãýìèéã ñîíñîîä
Àäãèéí ìóíõàãóóä áàÿñàë ¿ë òºðºí ýãä¿¿öýâ÷
Àõèí îëîíòàà ñîíñâîîñ îþóíû áóäèíãóéðàë àðèëààä
Àðèóí øàãøààáàä òºãñºõ ìýëìèé ãýãýýð÷
Àøèä á¿òýýë äîð õè÷ýýã÷äýýð ÷ºëºº ó÷ðàëûí õýðãèéã ¿éëäíýì
Àÿà, äýýäñ¿¿ä ýíý ìýòèéã ¿çâýýñ áàÿñàë òºðì¿é çýý
¯íýãíèé íºõä¿¿ä ×àäàã÷èéí äîðîéòóóëñàí ÷
¯çýë ÿâäàë äàëäóóðààð áàðóóí óóëûí ¿ç¿¿ðò õ¿ðýõ
¯íýí øàøíûã áàðèã÷ äýýäñ¿¿ä áóñ îðíîî çàëàð÷
¯çòýë òîéíû ä¿ðòýé áîëîâ÷ ãýðòíèé çàí òºëºâòºíã¿¿ä îëøèðñíîîð
×àäàã÷èéí øàøèí íýðèéí òºäèé áîëîõ õýìýýí
Ç¿éë á¿ðýýð ñîíññîí áîëîâ÷ õààÿà íýãýíòýý
Ç¿éðëýøã¿é òºãñ øàãøààáàäòàí íü ¿ëýìæ öººð÷
×àíàãøèä á¿òýýë äîð õè÷ýýã÷èä íü ºäðèéí îä àäèë áîëæ
×àäàã÷èéí øàøèí ìºõºñòºõ¿éä àìüòàä õýðöãèé äîãøèí áîëñíîîð
Òýíñýëã¿é äýýäèéí íîìûã íîìëîâ÷ ñîíñîõ ñýòãýõ íü öººðºõ
Òèéìýýñ á¿òýýë äîð ãàíöààð õè÷ýýâýýñ ñàéí
Òîíèëîõûã õ¿ñýã÷äýä îëíû㠺㿿ëýõ õýðýã þóí
Àìü ýíý íü ìºíõ áóñ, óóëíààñ óñàí àäèë
Áèå ýíý íü ìºíõ áóñ, íàìàð öàãèéí ¿¿ëýí ë¿ãýý àäèë
Õàíèëàõ íºõºð íü çàõ çýýëèéí íàéìàà÷èí àäèë
Òºãñ ýäëýë, öîã ó÷ðàë íü ç¿¿äíèé õààí òºð ìýò
Òýð á¿õýí ìºíõ áóñ, øèì þó ÷¿ã¿é äîð äóðüäààä
Àãëàãèéã ø¿òýí, á¿òýýë äîð õè÷ýýí ¿éëäýæ
Òºãñ ÷ºëºº ó÷ðàëûã îëîõûí õýðýã äîð çîõèî
Òýð ìýò òîíèëîõûã õ¿ñýã÷ îюóí òºãñ í¿ã¿¿ä
Òýðñ ñîãòóóðóóëàã÷ àðõèíû ãýìèéã óõààðàí ¿éëäýýä
Õàðèí óðüä óóñàíäàà ãýìøèõ ñýòãýëèéã õ¿÷òýé òºð¿¿ëýí
Õîéøèä ¿ë óóõûí òàíãàðàãèéã õ¿÷òýé
Õóâü ñàéò ÷ºëºº ó÷ðàëûí õýðãèéã òºãñ ¿éëäýýðýé
Õàìãààñ áèëã¿¿í òºãñ í¿ã¿¿ä ýý…
Õýìýýõ ¿¿íèéã ×àäàã÷èéí ýðõýò áóðõàí áýýð íºõºä äîð öààçëàí õîðüñîí ìýò Ïàäàìáà ýðäýíý áýýð ÷ ºíººäºð ºнöºã òºäèé áè÷ëýý.
¯¿ãýýð áóðõàíû øàøèí ç¿ã á¿õýíä äýëãýðõ áîëòóãàé.
“¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä” Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò.2010 íîìíîîñ àâàâ.
Ëÿíõóàí ñàäàí íàðàí õèéãýýä
Ìÿíãàí ìýëìèéò Õóðìàñò òýíãýð
Àëòàí õýâëèéò Ýñýðóà
Òýíãýðèéí áàãø îä ýðõýñèéí ýçýí Ñàðàí òýðã¿¿òýí
Åðòºíöèéí îìîã òºãñ òèòýìòýíã¿¿äèéí
ªëìèéí ëÿíõóàä áèøðýí òàõèìóé
×àäàã÷èéí ýðõýò ò¿¿í äîîð ñºãäì¿é
¯¿ãýý𠺺ðèéí íîìûí ¸ñ öààç á¿õýí ë¿ãýý ¿ë çîõèöîëäîõ ç¿ãèéí
Үíäýñ íü àðõè õèéãýýä áóðóó õóðüöëààñ èõýíõè íü ãàðìóé.
¯¿íèé ãýìèéã º÷¿¿õýí ºã¿¿ëýн ¿éëäýå :
Öàðàéëàã ºí㺠¿çýìæòýé á¿ñã¿éã ¿çýõèéí öàãò
Öààðãàëæ ººðºº ñýðýìæëýëèéã ø¿òýí çîõèî
Ñýòãýëèéí õóÿãàà äàõèí äàõèí ýñ áàòàòãàâààñ
Ñýìõýí áóñäûí ýõíýð äîð è÷ã¿¿ð ¿ã¿é òà÷ààõ áîëìóé
Îðîéãîîñ õºòëºã÷ áàãøèéí çàðëèã÷ëàí
Îíö ÿçãóóð ñàéí á¿ñã¿éã òýâ÷èí çîõèî
Õóâü ñàéò õóâðàã áîëîõûí õ¿ñýëò ººðò ýñ ãàðâààñ
Õóäàëäàæ àâàõã¿é õ¿íä ýðäýíýñèéã ¿ç¿үëñýíòýé àäèë
Îðîéí øàíõ ìýò áóñäààð õ¿íäë¿¿ëýõèéã õ¿ñâýýñ
Îéâîðãîí ÿâäëàà òýâ÷èí, äóðüäàë ìýäëèéã ø¿òýí çîõèî
Òýíöýøã¿é áóðõàíû õóòãèéã îëîõûã õ¿ñâýë
Òýíãýðëýã ÷èìýãò ñàéõàí á¿ñã¿éã òýâ÷
Áîäàëà òýðã¿¿òýí äýýäэñ áýýð àäèñëàñàí îðäîíä
Áîäèéí õóòãèéã á¿òýýõèéã õ¿ñâýýñ
Ýðèéí áýëãýý ýìèéí ëÿíõóà ëóãàà
Ýðõã¿é ó÷ðóóëàõûí àìãàëàíã òýâ÷
Ýìñèéí ÿçãóóð èõýíõäýý øóëàìñûí ýë÷ ìºí
Ýä ýðäýíèéã áóëààã÷ íü äýýðýì÷èí ìºí
Ýðäýíèéí ñàíâààðûã áóëààã÷ íü ñàéõü á¿ñã¿é ìºí
Ýðõýì äýýð ¿ã¿é áîäèéã á¿òýýõ äîð
Ýäëýõ áýрõ õàòóóæëààñ ÷èëýí ¿ë àëæààâààñ
Ýíã¿é äýýä áîäèéí ñàéí ìºð ìºí
Òàðàã ìýò öàãààí áîäèéã á¿òýýã÷èä
Òàíõèë ç¿ñ ñàéò á¿ñãїй÷¿¿äýä ò¿¿íýý ºã÷ á¿¿ ¿éëä
¯íñýõ òýâðýõèéí àìãàëàíä òà÷ààõ áîëáîîñ
¯íýí ñýòãýëèéí ãýìýý çàñàëã¿é
¯òýð øóóä òîëãîéãîî òàñëóóëàõòàé àäèë
Áààñ áàë÷èãò õèéãýýä øàëìàëè ìîä òýðã¿¿òýí òàìä
Áàðàãäàøã¿é îëîí æèë ãàëàâààð çîâëîí ýäëýõ íü ÷
Áóðóó õóðüöàë, àðõè ñýëòýýñ äèéëýíõ íü ãàðìóé
Áîëèí ìýäëýýð äàõèí äàõèí ñýòãýëäýý ñàíààä
Áóñàðìàã ¿éëèéí òèéí áîëîâñðîëûã òýâ÷èí ¿éëä
“Õî” ¿ñãèéã õ¿ðòýëõ ãèéã¿¿ëýã÷ á¿ãäèéã
“Îî” ýãøãýýð ÷èìñýí ¿ãñèéí òàñàëáàð ¿¿íèéã
Ýíýðëýýð ãýòëýõèéã õ¿ñýã÷ òîéäóóäàä ºã¿¿ëëýý
Ýä¿ãýý áà õîé÷èéí òîéä èõýíõäýý á¿ñã¿éã õ¿ñíý
Ýäãýýð á¿ñã¿é÷¿¿ä íü òýäíèéã äîðîéòóóëàã÷ áºãººä
Ýíý õèéãýýä åðòºíöèéí ÷àíàä á¿õýíä óíàãàìóé
ªíäðèéã äîîäîä ¿éëäýãñäèéã ýãýë äîðäîñ ãýäýã
ªíãє öàãààíûã õàðä ¿éëäýã÷èä íü õàð ìºðò áîëîé
Èõèéã áàãàä ¿éëäýã÷èä íü ýõíýð äîð àëäàðøñàí
Èë áóéã ¿ã¿éä ¿éëäýã÷ íü á¿ñã¿é áºãººä
Òýð áýýð õýðýâ ÷àìàéã äîðîéòóóëàõûã õ¿ñâýýñ
Òýäãýýð á¿ñã¿é÷¿¿äèéã õóâü õîöðîîëã¿é òýâ÷èí çîõèî.
Ãóðâàí õîð õýìýýí ßëãóóñàí áýýð ìóóøààñàí àðõè
Ãýì àëäàë á¿õíèéã ¿¿ñãýã÷ àðõè
Àëèí áýýð óóâààñ õÿìðóóëàí ¿éëäýã÷ àðõè
Ààã îìîã óóðûã õ¿÷òýé ¿¿ñãýã÷ àðõè
Õ¿÷èð èõýýð öóõèð÷ ãàñëóóëàí äýëä¿¿ëýã÷ àðõè
Õ¿í ¸ñûã òýâ÷¿¿ëýí í¿öãýí õàðàéëãóóëàã÷ àðõè
Öàé òýðã¿¿òýí òºãñ ýäëýë á¿õíýýñ õàãàöóóëàã÷ àðõè
Çàãàñíû òîð ìýò øàãøààáàäûã ýâä¿¿ëýã÷ àðõè
Ò¿¿í÷ëýí èðñíèé íºõºä äîð õîðèãëîõ àðõè
Òýíýã äîðäñóóäûí òîíèëîõóéí àìèéã òàñëàã÷ àðõè
Îäîî óóâààñ èðýýä¿éä äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Î÷èðò òàìûí îðîíä õºòëºã÷ àðõè
Áðàìèäûí ÿâäëûã äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Áàðèëäëàãàò ýöãýýð õ¿¿ã íü åã¿¿òã¿¿ëýã÷ àрõè
¯íýý áýýð óóâààñ òóãàëûã ñîãòóóðóóëàã÷ àðõè
¯éëòýé äîðäîñûí ÿâäàëä îðóóëàã÷ ðàõè
Óíàñàí ø¿¿äðèéí äóñàë òºäèé ÷ óóõûí õîðèõ àðõè
Óõèëàí äóóäàã÷ õàëóóí òàìä òºð¿¿ëýã÷ àðõè
ßëãóóñíû øàøíûã ¸ðîîëîîñ íü ýâäýã÷ àðõè
ßìàãò ¿íýã, íîõîé, ãàõàé ëóãàà àäèëä áîëãîã÷ àðõè
Èõýñèéí ìàëãàé ìýò ºðãºìæèëñºí ÷
Ãóòàë ìýò áóóðóóëàã÷ àðõè
Èäýýíèé äýýäèéã àðèóí áóñ ëóãàà ýíä¿¿ð¿¿ëýã÷ àðõè
“Àà” ¿ñãèéã”Õà” ìýò÷èëýí óðâóó ¿ç¿¿ëýã÷ àðõè
Àñðàëò äýýäèéí ÿâäëûã õîöðîîëã¿é äîðîéòóóëàã÷ àðõè
Õààí áýýð óóâààñ áîîëîîñ äîðä áîëãîã÷ àðõè
Õàìãàà ãýì ¿ã¿éã ãýìòýé áîëãîí àëóóëàã÷ àðõè
Àþóìøèãò ìàõ÷èí ìýò áàéäëûã ¿ç¿¿ëýã÷ àðõè
Àâðàëò ãàçàð, ìºðä çîð÷èõóéä òàñëóóëàí ¿éëäýã÷ àðõè
Àðç õîðûí õîð ìýò äýýäýýð òýâ÷èõ àðõè
Àäèøà òýðã¿¿òýí áàãøèéã áàñàìæëàã÷ àðõè
ª÷¿¿õýí óóâààñ îãòîðãóéä íèñýõ ¿çýãäýëò àðõè
ªøºº èõ óóâààñ ãàëçóóãèéí ä¿ð ÿâäàëò áîëãîõ àðõè
Áººëæñººð áèå õóâöàñ áîõèðäîí, àìûã íîõîé äîëîîæ
Áàëãàä õîòûí áýë÷èðò õ¿¿ð ë¿ãýý àäèë õýâò¿¿ëýã÷ àðõè
Èë øàð ÿëãóóñíû òýìäãèéã ºìñººä àðõèéã óóã÷èä
Èëòýä áóðõàíû øàøíûã ýâäýã÷ õóëãàé÷ äýýðýì÷èä ìºí
ªòºëæ ¿õñýí ãºðººñíèé õààíû õ¿¿ðèéã
ªºðèéíõ íü áèåíýýñ ãàðñàí ºò áýýð ýâäýõ÷èëýí
Áóðõàí ãàñëàíãààñ íºã÷ñºí ÷ ò¿¿íèé øàøíûã
Áóðóó òýðñ¿¿ä õèéãýýä ãýðòýíã¿¿ä ¿ë ýâäì¿é
Áóðñàí õóâðàãèéí ¸ñûã öàëõàéðóóëàã÷èä ýâäì¿é
Áóçàð àðõèéã óóõ òîéäûí ä¿ðñ çóðàã áýýð ÷
Áóðõàíû øàøèí ¿¿íä õîðëîëòîé õýìýýí ñîíññîí
Áóëò íèñâààíèñûã òýâ÷ñýí àðõàä ñàéòàð çîõèñòîé ÷
Áàëàðòàí ñîãòóóðóóëàã÷ àðõèéã ñýðýìæã¿é ýäýëáýýñ
Òýðñ¿¿ä í¿ã¿¿ä áýýð ýëýãäýí õî÷ëîë òàëáèõ
Òèéìýýñ áóðõàí áýýð öààçëàí õîðüñîí
Õóòàãòûí îðíû õî¸ðäóãààð õàìãèéã àéëäàã÷ Èãíåí ÷
Õóíãàð öàñò óóëûã àãëàã ¿¿íýý çàëðàõ çàì õàðãóéä
Õóìõàò àðõè ¿¿ðñýí òîéíûã áîëãîîãîîä
Õóâü èõ óéñàë òºðºí ãàñëàíãààñ íºã÷ñºí
Ëàíäàðìà õààí áýýð øàøíûã ñºíººõèéí öàãò
Ëõàñûí õàíàíä àðõè óóõ òîéíû ä¿ðèéã
Çóðóóëàí á¿òýýëãýæ, áóðóó åðººë òàëáèñàí
Ǻâõºí ò¿¿íèé ýðõýýð øàøèí ìºõñºí õýìýýí ñîíññîí
×àäàã÷èéí øàøèí ýâäðýõèéã ç¿ðõíýýñýý ¿ë õ¿ëöýýä
×àäàõûí õýðýýð èéí ºã¿¿ëñíýýñ áóñàä äîð
Àòààðõàí ìº÷ººðõºæ õî÷ëîõûã õ¿ññýí áóñ àà
Àâðàëò Áóðõàíû çàðëèãèéã îëîíòàà ñîíññîíîîð
Àãëàãò ñóðàëöàõûí îðîí äîð áàñàìæëàõààñ õýòýðñýí áóé
Àðõè õèéãýýä áóðóó õóðüöëèéí ãýìèéã ñîíñîîä
Àäãèéí ìóíõàãóóä áàÿñàë ¿ë òºðºí ýãä¿¿öýâ÷
Àõèí îëîíòàà ñîíñâîîñ îþóíû áóäèíãóéðàë àðèëààä
Àðèóí øàãøààáàä òºãñºõ ìýëìèé ãýãýýð÷
Àøèä á¿òýýë äîð õè÷ýýã÷äýýð ÷ºëºº ó÷ðàëûí õýðãèéã ¿éëäíýì
Àÿà, äýýäñ¿¿ä ýíý ìýòèéã ¿çâýýñ áàÿñàë òºðì¿é çýý
¯íýãíèé íºõä¿¿ä ×àäàã÷èéí äîðîéòóóëñàí ÷
¯çýë ÿâäàë äàëäóóðààð áàðóóí óóëûí ¿ç¿¿ðò õ¿ðýõ
¯íýí øàøíûã áàðèã÷ äýýäñ¿¿ä áóñ îðíîî çàëàð÷
¯çòýë òîéíû ä¿ðòýé áîëîâ÷ ãýðòíèé çàí òºëºâòºíã¿¿ä îëøèðñíîîð
×àäàã÷èéí øàøèí íýðèéí òºäèé áîëîõ õýìýýí
Ç¿éë á¿ðýýð ñîíññîí áîëîâ÷ õààÿà íýãýíòýý
Ç¿éðëýøã¿é òºãñ øàãøààáàäòàí íü ¿ëýìæ öººð÷
×àíàãøèä á¿òýýë äîð õè÷ýýã÷èä íü ºäðèéí îä àäèë áîëæ
×àäàã÷èéí øàøèí ìºõºñòºõ¿éä àìüòàä õýðöãèé äîãøèí áîëñíîîð
Òýíñýëã¿é äýýäèéí íîìûã íîìëîâ÷ ñîíñîõ ñýòãýõ íü öººðºõ
Òèéìýýñ á¿òýýë äîð ãàíöààð õè÷ýýâýýñ ñàéí
Òîíèëîõûã õ¿ñýã÷äýä îëíû㠺㿿ëýõ õýðýã þóí
Àìü ýíý íü ìºíõ áóñ, óóëíààñ óñàí àäèë
Áèå ýíý íü ìºíõ áóñ, íàìàð öàãèéí ¿¿ëýí ë¿ãýý àäèë
Õàíèëàõ íºõºð íü çàõ çýýëèéí íàéìàà÷èí àäèë
Òºãñ ýäëýë, öîã ó÷ðàë íü ç¿¿äíèé õààí òºð ìýò
Òýð á¿õýí ìºíõ áóñ, øèì þó ÷¿ã¿é äîð äóðüäààä
Àãëàãèéã ø¿òýí, á¿òýýë äîð õè÷ýýí ¿éëäýæ
Òºãñ ÷ºëºº ó÷ðàëûã îëîõûí õýðýã äîð çîõèî
Òýð ìýò òîíèëîõûã õ¿ñýã÷ îюóí òºãñ í¿ã¿¿ä
Òýðñ ñîãòóóðóóëàã÷ àðõèíû ãýìèéã óõààðàí ¿éëäýýä
Õàðèí óðüä óóñàíäàà ãýìøèõ ñýòãýëèéã õ¿÷òýé òºð¿¿ëýí
Õîéøèä ¿ë óóõûí òàíãàðàãèéã õ¿÷òýé
Õóâü ñàéò ÷ºëºº ó÷ðàëûí õýðãèéã òºãñ ¿éëäýýðýé
Õàìãààñ áèëã¿¿í òºãñ í¿ã¿¿ä ýý…
Õýìýýõ ¿¿íèéã ×àäàã÷èéí ýðõýò áóðõàí áýýð íºõºä äîð öààçëàí õîðüñîí ìýò Ïàäàìáà ýðäýíý áýýð ÷ ºíººäºð ºнöºã òºäèé áè÷ëýý.
¯¿ãýýð áóðõàíû øàøèí ç¿ã á¿õýíä äýëãýðõ áîëòóãàé.
“¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä” Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò.2010 íîìíîîñ àâàâ.
Thursday, 19 August 2010
Садар самуун эрийг танин мэдэх нь
Ñàäàð ñàìóóí ýðèéã òàíèí ìýäýõ íü
1. Øèðòýìõèé í¿äýýð ýìèéí ç¿ã õàðæ, èíýýìñýãëýí æóóìàëçàíà. Í¿äýý èðìýíý.
2. Ýâøýýëãýí , õàâüòñàí îйðòñîí õ¿íýý áàðüæ àâ÷, ¿íñýí òààëæ ÷ ìýäíý.
3. Ýìýãòýé õ¿í õ¿¿õýä àâ÷ ÿâáàë õ¿¿õäèéã íü ºõººðäºí, òîãëîí íàаäàõ ä¿ð ¿ç¿¿ëýõ, ÷èõýð áîîâ ºãºõ, òýãýõ çóóðàà ýõ ð¿¿ íü áàéí áàéí õàðæ èíýэìñýãëýíý.
4. Õàæóó îéðûí õ¿ì¿¿ñòýéãýý ÷àíãààð ÿðüæ, èíýýõ çýðãýýð õ¿¿õíèé àíхààрëûã ººð ð¿¿ãýý òàòàõûã ýðìýëçýíý.
5. ¯å ¿å ñóíèàæ, øèëýí õ¿ç¿¿ãýý ìààæèí, áóðõàí òýíãýðèéí íýð áàðüæ õàøõèðíà.
6. Ýìýãòýéä ñîíèí þì ¿ç¿¿ëýõ,ÿðèõ øàëòàã ãàðãàæ, áèåд íü îéрòîæ õ¿ðýõèéã õè÷ýýíý.
7. Çàìûã íü òîñîí óóëçàæ ìýíäëýõ äàëèìààð ãàð õóðóóã íü ëàâëóóëàí áàðüæ çîãñîõûã áîäíî.
8. Öààøäàà õ¿ç¿¿, ìýýìýíä íü õ¿ðýõèéã õè÷ýýíý.
9. Äàëèì îëäñîí öàãò òýâðýí àâ÷ áèåäýý íààëäóóëàí øàõíà
"Үхлийн цалмаас чөлөөлөгдөх эртний увдисууд" Бурханч лам Г.Пүрэвбат . 2010.номноос авав.
1. Øèðòýìõèé í¿äýýð ýìèéí ç¿ã õàðæ, èíýýìñýãëýí æóóìàëçàíà. Í¿äýý èðìýíý.
2. Ýâøýýëãýí , õàâüòñàí îйðòñîí õ¿íýý áàðüæ àâ÷, ¿íñýí òààëæ ÷ ìýäíý.
3. Ýìýãòýé õ¿í õ¿¿õýä àâ÷ ÿâáàë õ¿¿õäèéã íü ºõººðäºí, òîãëîí íàаäàõ ä¿ð ¿ç¿¿ëýõ, ÷èõýð áîîâ ºãºõ, òýãýõ çóóðàà ýõ ð¿¿ íü áàéí áàéí õàðæ èíýэìñýãëýíý.
4. Õàæóó îéðûí õ¿ì¿¿ñòýéãýý ÷àíãààð ÿðüæ, èíýýõ çýðãýýð õ¿¿õíèé àíхààрëûã ººð ð¿¿ãýý òàòàõûã ýðìýëçýíý.
5. ¯å ¿å ñóíèàæ, øèëýí õ¿ç¿¿ãýý ìààæèí, áóðõàí òýíãýðèéí íýð áàðüæ õàøõèðíà.
6. Ýìýãòýéä ñîíèí þì ¿ç¿¿ëýõ,ÿðèõ øàëòàã ãàðãàæ, áèåд íü îéрòîæ õ¿ðýõèéã õè÷ýýíý.
7. Çàìûã íü òîñîí óóëçàæ ìýíäëýõ äàëèìààð ãàð õóðóóã íü ëàâëóóëàí áàðüæ çîãñîõûã áîäíî.
8. Öààøäàà õ¿ç¿¿, ìýýìýíä íü õ¿ðýõèéã õè÷ýýíý.
9. Äàëèì îëäñîí öàãò òýâðýí àâ÷ áèåäýý íààëäóóëàí øàõíà
"Үхлийн цалмаас чөлөөлөгдөх эртний увдисууд" Бурханч лам Г.Пүрэвбат . 2010.номноос авав.
Янхан хїїхнийг танин мэдэх нь
ßíõàí õ¿¿õíèéã òàíèí ìýäýõ íü
ßíõàí õ¿¿õýí íü:
• Îëäñîí ýðèéã çóóðäààð àøèãëàí ºíºº ìàðãààøèéí õýðýãë¿¿ð ìýò ¿çýõ
• ¯íýí÷ õàéðûã õ¿ñýõ áóñ õ¿ñýë òà÷ààëàà õàíãóóëæ, õºðºí㺠ìºí㺠ñàëãàõûã óðüòàë áîëãîõ
• Ó÷èðñàí ýðèéã ÿâààä ºãºõºä ãóíèæ õîðîãäîõã¿é, äàðàà÷èéí ýðèéí àíä ãàðàõ
• Óéëæ äóóëæ áàéãààä ÷ áîëîâ óíõèàã¿é ãýíýн ýðèéã óðõèíäàà îðóóëàõ òºðºëõèéí ÷àíàðò
• Õóðüöëèéí ¿éëýíä ìýðãýí ò¿ðãýí, ýрèéí äóðûã òàòàõäàà àâúÿàñëàã
• Õóðüöàë ¿éëäýõäýý õàíàõàà áàðàã ìýäýõã¿é, îëîí ýðèéã óãñðóóëàí îðóóëàõààñ ¿ë áóöàõ
• ªíººäºð íýã ýðèéí , õºðºíãèéã ë ýäýëæ àâáàë ìàðãààø ÿàñàí ÷ ÿàõàâ ãýñýí áîäëûã àãóóëæ ÿâäãààñ, ýð÷¿¿äèéã àðãàíäàà îðóóëàõûí òóëä ýëäýâ ÿíçûí àðãà óõààíûã õýðýãëýäýã.
Òóõàéëáàë:
1. Ýåëäýã 纺ëºí çàí, óÿðàì ñàéõàí ÿðèàãààðàà ó÷èðã¿é òóñ áîëñоí ä¿ðèéã ¿ç¿¿ëæ ÷àääàã áºãººä ¿¿íèéõýý ºð òºëººñèéã ýðã¿¿ëýí àâ÷ ÷àäàõàà ÷ ìýäýõ
2. Óðõиäàõ ãýñýí ýðèéí ç¿ã áàéí áàéí õàðæ, ò¿¿íòýé õàðö òóëàõûã õè÷ýýõ, õàðö òóëìàãö äóíèàðñàí í¿ä ãàðãàæ èíýýâõèéëýõ, è÷èæ çîâñîí ìàÿã ãàðãàõ çýðãýýð ýðèéí ñýòãýëä àÿäóó áàéäàë ¿ç¿¿ëýõèéã ÷àðìàéõ
3. Çîâëîí æàðãàëàà òîî÷èõ, ãýìã¿é ÿäàðñàí ìýò áàéäàë ¿ç¿¿ëýõ, òýãñíýýðýý ýðèéí ñýòãýëä ºðºâäºõ ñàíàà òºð¿¿ëýí óÿðààõûã õè÷ýýõ
4. Óóëçàõ òóñìàà ë äîòíîññîí áàéäàë ¿ç¿¿ëæ, èíýýæ øèðòýõ íü èõñýõ, òýã òýãñýýð îéðòîí áèåä íü õ¿ðýõèéã ýðìýëçýõ
Îéð çóóðûí þìààð òóñàëæ, ¿éë÷ëýõèéã õè÷ýýí çàðèìäàà ñóðãàæ ñàíóóëñàí ¿ã ÷ õýëýõ.ªºðººð õýëáýë, ñàíàà òàâüæ áóé ä¿ð ¿ç¿¿ëýõ
5. Ãýíý àëäñàí áàéäëààð õîðìîé õîò, ýíãýð çààмàà ÿðæ, ãóÿ õàñ äýëýíãýý õàðóóëæ, ýðèéí ñýðëèéã õºäºëãºõèéã ñýòãýõ
6. Ýëäýâ õóóðìàã áàéäëààð “ààø çàí ñàéòàй þì óó “ ãýäýã ñýòãýãäýë òºð¿¿ëýõèéã õè÷ýýõ
7. Ìàðòñàí áóþó ãýíýò ñàíàñàí ìýò äóó àëäàõ, ÷àíãà èíýýõ, ÿðèõ çýðãýýð ýðèéí àíõààðëûã ººð ð¿¿ãý òàòàõûã îðîëäîõ
8. Ýðèéí ç¿ã í¿äíèé áóëàíãààð ñýýòãýíýí õàðàõ, äîõèî çàíãàà ºãºõ ÿâäàë ÷ ãàðãàõ
9. Ýðèéí ÿâäàã çàì äýýð ýíä¿¿ðñýí ä¿ð ýñãýæ íààø öààø ÿâàõ áà îëîíòàà äàéðàëäàõûã áîäîõ
10. Õàæóó äàõü õ¿íýý èëýí òààëàõ, òýâðýõ çýðýã áàéäàë ¿ç¿¿ëæ ýðèéí ñýòãýëä þì õèéõèéã õè÷ýýõ
11. Áîëîìæ îëäñîí ãàçàð ìàãòàæ ºðãºìæëºõ人 ººðò íü àëü áîëîõîîð äóóãàà õ¿ðãýõèéã ÷àðìàéõ
12. Ýð õ¿í ò¿¿íòýé óóëçàæ ýëäýâ þì àñóóâàë èõ äàðóó çàí ãàðãàæ, è÷èæ çîâñîí ä¿ð ¿ç¿¿ëýõ áóþó ýåëäýã 纺ëíººð ÿðèõûã õè÷ýýõ
13. Ýðèéã îéðòîîä èðýõ ¿åä ò¿¿íä èõ áàÿðëàæ áàéãàà áàéäàë ãàðãàõ
14. Ãýðòýý óðüæ àâ÷ðààä, àìòòàé ñàéíûã ºãºí àÿòàé òóõтаé áàéëãàõ çýðãýэð ñýòãýëèéã çàñ÷, ººðòºº òàòàõûã õè÷ýýõ.Ýëäýâ þì ÿðüæ îðéòîí ñóóãààä, áèå íü õ¿ðìýãö ëàâøðóóëàí òýâðýõ. ¯å ¿å óðòààð ñàíà àëäàõ áóþó îðîí äýýðýý î÷èæ õýâòýõ òýðã¿¿òýí îëîí ç¿éë àðãûã õýðýãëýäýã òóë “Ýìýãòýé÷¿¿ä ýðä òà÷ààõ ¿éëäëèéí 32 àðãà çàìûã “-ûã òîäîðõîé ìýäýýä áîëãîìæëîí ñýðýìæèë.
"Үхлийн цалмаас чөлөөлөгдөх эртний увдисууд" Бурханч лам Г.Пүрэвбат.2010 номноос авав,
Wednesday, 18 August 2010
Тамхины хорыг арилгах тарни
Ãàíæóóðààñ àâñàí òàìõèíû õîðûã àðèëãàõ òàðíè
“Óì Àà Õóì, Óì àà òàíè ñàíè áðàçíÿ ëèâà ñàíè ñóõà”
Àðâèñ òàðíè ¿¿ãýýð àäèñòýòýëñýíýýð òàìõèíû õèëýíö ò¿éòãýðèéã öýâýðëýýä, áýëãý áèëãèéí ãàëààð øàòààí àðèóсãàæ, ñàéí ¿íýðòýí õ¿æ ë¿ãýý àäèë áîëîâ” õýìýýñýí ýíý íü “Ýрäýíèéí õàéðöãèéí òýìëýãëýë” äýõ òàðíè áîëîé.”Óì ñàí ñàíæè ñîí ñóõà” õýìýýõ ýíý òàðíèéã ºäºð á¿ð ãóðàâ þìóó äîëîîí óäàà óíøâààñ àðèëàõ íü ýðãýëçýýã¿é áîëîé.
“¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä” Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò 2010 îí.íîìíîîñ àâàâ.
“Óì Àà Õóì, Óì àà òàíè ñàíè áðàçíÿ ëèâà ñàíè ñóõà”
Àðâèñ òàðíè ¿¿ãýýð àäèñòýòýëñýíýýð òàìõèíû õèëýíö ò¿éòãýðèéã öýâýðëýýä, áýëãý áèëãèéí ãàëààð øàòààí àðèóсãàæ, ñàéí ¿íýðòýí õ¿æ ë¿ãýý àäèë áîëîâ” õýìýýñýí ýíý íü “Ýрäýíèéí õàéðöãèéí òýìëýãëýë” äýõ òàðíè áîëîé.”Óì ñàí ñàíæè ñîí ñóõà” õýìýýõ ýíý òàðíèéã ºäºð á¿ð ãóðàâ þìóó äîëîîí óäàà óíøâààñ àðèëàõ íü ýðãýëçýýã¿é áîëîé.
“¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä” Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò 2010 îí.íîìíîîñ àâàâ.
Tuesday, 17 August 2010
Архи уухгүй болгох увдис
Àðõè óóõã¿é áîëãîõ óâäèñ
ßëæ òºãñ íºã÷ñºí Î÷èð ¿ë õÿìðàã÷èéí ¿¿äíýýñ àðõè óóõã¿é áàéõ òàíãàðàãèéã ñàõèñíû ñ¿¿ëä ¿¿íèé çàé íü :
Ãýöý, ãàëáèðûí õàëüñ ( øàíöý), øàð ìîäíû õàëüñ ( æýðáà), ãè÷èéí ¿ð (þíãàð), õàð ¿ð ( íàãáð¿), äàâñ ( öà), èõ ÷óëóó (ðèñàðæè ïàâäî âýâ), åâó, õóòãàíû òºìºð ( òèæàã), ãàâ¿ð, õóðãàí ìýõýýð ( ãàä¿ð), âàíä¿í, áàéâàí ( áèãâàí) ñýëòèéã àðõèíä õèéæ õîëèîä,
“ Óì ãàìãàíè ãàìãàíè, ðîçàíè ðîçàíè, äîäàíè äîäàíè, äàðñàíè äàðñàíè, áðàäèõàíà áðàäèõàíà ñàðâà ãàðìà áàðàì áààðàíè ìè ñàðâà ñàäóíçà ñóõà” õèéãýýä
“Åäàðìà õýä¿ áðàâàâà õýä¿íäý õàíàäàòà ãàäî õàÿà áààäàä äýõàíçà ¸íèðîäà ýâàì âààäè ìàõà øðàìàíà åé ñóõà” òýðã¿¿òíèéã äîëîîí óäàà ºã¿¿ëæ óóâààñ àðõèíä øóíàõ äóðüäàë õ¿ñýë àðèëìóé.
"¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºõ ýðòíèé óâäèñóóä" Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò. 2010 îí.íîìíîîñ àâàâ.
ßëæ òºãñ íºã÷ñºí Î÷èð ¿ë õÿìðàã÷èéí ¿¿äíýýñ àðõè óóõã¿é áàéõ òàíãàðàãèéã ñàõèñíû ñ¿¿ëä ¿¿íèé çàé íü :
Ãýöý, ãàëáèðûí õàëüñ ( øàíöý), øàð ìîäíû õàëüñ ( æýðáà), ãè÷èéí ¿ð (þíãàð), õàð ¿ð ( íàãáð¿), äàâñ ( öà), èõ ÷óëóó (ðèñàðæè ïàâäî âýâ), åâó, õóòãàíû òºìºð ( òèæàã), ãàâ¿ð, õóðãàí ìýõýýð ( ãàä¿ð), âàíä¿í, áàéâàí ( áèãâàí) ñýëòèéã àðõèíä õèéæ õîëèîä,
“ Óì ãàìãàíè ãàìãàíè, ðîçàíè ðîçàíè, äîäàíè äîäàíè, äàðñàíè äàðñàíè, áðàäèõàíà áðàäèõàíà ñàðâà ãàðìà áàðàì áààðàíè ìè ñàðâà ñàäóíçà ñóõà” õèéãýýä
“Åäàðìà õýä¿ áðàâàâà õýä¿íäý õàíàäàòà ãàäî õàÿà áààäàä äýõàíçà ¸íèðîäà ýâàì âààäè ìàõà øðàìàíà åé ñóõà” òýðã¿¿òíèéã äîëîîí óäàà ºã¿¿ëæ óóâààñ àðõèíä øóíàõ äóðüäàë õ¿ñýë àðèëìóé.
"¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºõ ýðòíèé óâäèñóóä" Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò. 2010 îí.íîìíîîñ àâàâ.
Monday, 16 August 2010
Архинаас гаргах номлол
Хар Азарын зохиосон Архинаас гаргах ег¿зэрийн óâäèñ äîð ìàãàäòàé àëäàðøñàí íîìëîë
Àðõè óóñíû ãýìèéã àðèëãàõûí àðãàíä :
Ëóóñ áóþó èëæèãíèé ìàõûã ãàëä ò¿ëñíèé ¿íñ, ìýãæíèé / ýì ãàõàé/ øèíý ñ¿¿ ñýëò º÷¿¿õíèéã àðèõíä õîëèîä äîîðõè òàðíèéã çóóí íàéìàí óäàà óðèí, çàéòàé àðõèíäàà ¿ëýýæ, àðèõíààñ ãàðãàõ õ¿íýý ñîãòóó áàéõ ¿åä íü óóëãàõ õýðýãòýé.Õîæèì íü àðõèéã àìñâààñ Ẻëæèñ íü õ¿ð÷ óóæ ¿ë ÷àäìóé.Òàðíè íü
“ Óì ñàðâà òýâ òýâ ñàãðà øèã øèã ÷àí ò¿í ÷¿â¿ð òýâ òýâ,
Óè áàçàð ãèëè ãèëèÿà ìàõà ãîðäà õóì ãàðà õóì ÷àí ò¿í íîäæýä æ¿íáó ãàðçà ãàðçà õóì ïàä
ßìàíäàãà õóì âàçà âàçà õóì ïàä,
Àáàðàçèäà õóì äèñòà õóì ïàä,
Àìèðäà ã¿íäàëè õóì öèíäà öèíäà õóì ïàä,
Ìàõàáàëà õóè, íîäæýä æ¿íáó ñîáäà ñîáäàÿà õóì ïàä,
Õàð àçàðûí çîõèîñîí åã¿çåðèéí óâäèñ äîð ìàãàäòàé àëäàðøñàí íîìëîë áîëîé.
"¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä" Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò. 2010 îí .íîìíîîñ àâàâ.
Àðõè óóñíû ãýìèéã àðèëãàõûí àðãàíä :
Ëóóñ áóþó èëæèãíèé ìàõûã ãàëä ò¿ëñíèé ¿íñ, ìýãæíèé / ýì ãàõàé/ øèíý ñ¿¿ ñýëò º÷¿¿õíèéã àðèõíä õîëèîä äîîðõè òàðíèéã çóóí íàéìàí óäàà óðèí, çàéòàé àðõèíäàà ¿ëýýæ, àðèõíààñ ãàðãàõ õ¿íýý ñîãòóó áàéõ ¿åä íü óóëãàõ õýðýãòýé.Õîæèì íü àðõèéã àìñâààñ Ẻëæèñ íü õ¿ð÷ óóæ ¿ë ÷àäìóé.Òàðíè íü
“ Óì ñàðâà òýâ òýâ ñàãðà øèã øèã ÷àí ò¿í ÷¿â¿ð òýâ òýâ,
Óè áàçàð ãèëè ãèëèÿà ìàõà ãîðäà õóì ãàðà õóì ÷àí ò¿í íîäæýä æ¿íáó ãàðçà ãàðçà õóì ïàä
ßìàíäàãà õóì âàçà âàçà õóì ïàä,
Àáàðàçèäà õóì äèñòà õóì ïàä,
Àìèðäà ã¿íäàëè õóì öèíäà öèíäà õóì ïàä,
Ìàõàáàëà õóè, íîäæýä æ¿íáó ñîáäà ñîáäàÿà õóì ïàä,
Õàð àçàðûí çîõèîñîí åã¿çåðèéí óâäèñ äîð ìàãàäòàé àëäàðøñàí íîìëîë áîëîé.
"¯õëèéí öàëìààñ ÷ºëººëºãäºõ ýðòíèé óâäèñóóä" Áóðõàí÷ ëàì Ã.Ï¿ðýâáàò. 2010 îí .íîìíîîñ àâàâ.
Thursday, 5 August 2010
Wednesday, 4 August 2010
Tuesday, 3 August 2010
Thursday, 15 July 2010
Tuesday, 13 July 2010
Thursday, 27 May 2010
Monday, 24 May 2010
Хїний бие махбодь болон їхэх, тєрєх їеийн шинж тэмдэг
….Тэндээс дахин охин Жанчэнмаа бээр єчив.
- Аяа Мажиг минь ээ.Бид дєрєв нь тєрєлхийн доорд бєгєєд мэдэц багатай тул їйлсийн барилдлага егїїтгэлийн їесийн їхэхїйн шинж номлосноо їхлийн тэмдэг тэр нь ямар мэт буй ахуй ба улаан тїгээлд ч ерєнхий хийгээд євєрмєцийн ялгавар дєрєв номлосны євєрмєцийн газрын їест гадар мах ба дотор мах ба завсарын мах хийгээд гэдэс дотор ба цул сав, их бага мєч, їес тэргїїтэн цогцосын мєн чанар хийгээд ялгавар нугуудад судас хийгэд шєрмєс нугуудын тоо хэдий чинээ вэ.Дотрын хувь ясан хєвгїїн тэргїїтэн гадаад дотоод завсар гурвын тэнгэр чєтгєр, дээд шулам, доод шулам нїгїїдийг номлосон тэдгээрийг танин барих хэрэгтэй.Бид нар тэдгээрт сэтгэл орохын цаг эс олсон тул тэдгээрийг тодорхой номлохыг эжий минь таалан соёрх хэмээн айлтгаснаа:
Тэндээс Мажигийн гэгээнээс тєгс язгуурт эрэгтэй эмэгтэй нїгїїд сайтар сонсч тогтоогтун, би бээр номлосугай хэмээснээс тїр зуур огторгуйн тєвд болгоолго нэгийг зохион тїїнээс бие лагшин дор гэрлийг машид бадруулан биеийн нэгэн тохой хэр єндєрт огторгуйд оршоод баясахын ёсоор номлосон нь :
- Тєгс язгуурт эрэгтэй эмэгтэй нїгїїд ээ, їхэхийн шинж нь урьд їїсгэл тєгсгєлийн зэргийг номлохын їесд їхэхийн шинжийг тодруулсан толь хэмээгдэх дэлгэрэнгїй номлол тэр мєн.Гэвч охин чиний асуусан тїїнийг завхруулж їл чадах тул їхэхийн шинж нийт бус єчїїхэн нэгэн номлож їйлдэх дор ийн ухтугай.
Тэр ч хїчир євчин туссанаас биеийн тэнхээ барагдаж туйлдаа хїрэхийн цагт анхнаас биеийн тамир алдаад биеэс муу їнэр анхилан , шороо тусагдаж єнгє жавхлангїй ба чалчаа ярих бєгєєд нїдээр їзэх харах нь бїлтэлзэх, сэтгэл самуурч їйлмцэж їйлдэн, явахыг дурлах сэтгэл тоэх ба зїї алдаад эрэх мэт гараар тэмтрэн їйлдэх , хумсны єнгє алдах, ундаад ихэд дурлах бєгєєд їс шар їс нь дээш босох бєгєєд амьсгал нь охордон бїд бїд гэх ба урьд махны єнгє їгїй дор хожим махны єнгє тодрхой цайрч орж ирэх хийгээд гишїнїїд ч сунаж хумих нь олшрох бєгєєд сэтгэл їламрах болж, нїдэндч дїрс энэ мєн хэмээн танихгїй элдэв шалдав олон юм єєрийн биед наалдсан мэт санагдаж гараар зулгааж їйлдэх, хааяа тодорхой їзэх ба заримдаа эс їзсэнээс харлан їймцэж одох ба чихний мєр дор ч усан тээрмийн дуу адил хїржигнэх, ван ван хийх ба тиг тиг гэх дуу нарийхан їргэлж сонсогдох ба хамарт їнэр энэ ийм тийм гэх зїйлгїй нэлхийсэн їнэр ихэд їнэртэх ба хэлд гашуун наалданги элбэгших, бие ямар мэт байвч амаргїй алдран хїсэх ба сэтгэл алдаж бєглєрєх їймцэж їйлдэх, булчин хоёр бугуйн судас шєрмєс дамжиж хатгаж євдєх нь могой гїйх мэт , янагш цээжний хєндий дотор орж нугас дагаж явах мэт їйлдэх хийгээд їс шар їс нїгїїдэд нойтон чийг єчїїхэн тогтох , хэвтэх газраа солихыг дурлах, садан сїлбээтэн сэтгэлд хайртай нугуудад хурьцал ихдэж нэн їлэмж сэтгэл нь торголзохын сэтгэлээр нэрийг нь дахин дахин дуудаж алдах ба заримдаа эрхтэн нь солиорч зїїдний їес мэт дэмий балай олон юм сэтгэлд санагдан єєрийн шадар сїлбээтнїїдээ ч таниж мэдэхгїй, амнаас шаль буль чалчин ярих хийгээд заримдаа янагш эрхтэн єчїїхэн тодорч ирэх тэдгээр нь їхлийн анхдугаар шинж мєн тул танин бариад тэр цагт ухаан дэмий балай хямарваас ухаандаа хямгадаж эндїїрэлд їл оруулахын дуршлыг хїчтэй дахин дахин їїсгэж їйлдсїгэй. Тэр цагт шадар сїлбээтэн хийгээд эд идээндээ тачааваас ийн санатугай.Бїгд над адил мєнх бус хэмээн санаснаас алинд ч шунаж тачаалгїй лам багшаа дурдсугай.Тэр цагт стгэл мятралгїй ухаанаа идэвхийлэн баатар нотыг їїсгээд ядам бурхны омгийг бататгасугай.Би їхэх болой хэмээн санаж айснаас ийн хэмээн єгїїлрїїн ухаан энэ нь уг шалтгаан юунаас ч гарсан бус бєгєєд гурван цагийн бурхад бїгдээр ч эс тольдсон болох тул чанартаа тэмдэг бэлгэдлээс ангижирсан ухаан їїн дор огт їхэх учиргїй, тєрєх хэмэх ч їгїй тул тєрдєх хэмээх їгїй бєгєєд їїнээс орших ч їгїй учраас євєрчлєнгєєр хоосны авир ёсон мєн тул їїнд їхэхгїй болохоор айх хаа буй хэмээн санаж хооосн чанарын асар ариун їзлийг дурдсугай.тэр мэт анханы їхлийн шинжїїд гарсаны сїїлд таван махбодын шингэх хураалтууд ирэх бєлгєє.Тэр ч зїгээр эглийн биед анхан таван махбодь хямарсан цагт махбодь нэг нэг дор гадаад дотоод шинж хошоод ирнэ.Тэр ч таван зїйлийн єнгєтэй , шороо нь шар, ус нь цагаан, гал нь улаан, хий нь ногоон, огтргуй нь хєх буюу хар мєн. Тэр ч анх бие бїтэхийн цагт шороогоор шїтээн їйлдэн , усаар хурааж, хийгээр хєдєлгєж, галаар боловсруулан, огторгуйгаар завсрыг ялгаж биеийг бїтээж, тэр ч шороогоор шїтїїлснээр чийрэг бєгєєд хатуу дїртэй тэр нь нэгэн удаа эвдрэх мєн.Тэр чанх усны дотор шингэснээс шороо ус хоёр ялгалтгїй хутгалдан холилдоод махбодь шороо ус хоёр хямармуй.Тїїнчлэн ус галд шингэн , гал хийд шингэж , хий огторгуйд шингэмой.Огторгуй нь ухааны хїч буюу ухааны эрчмийг їїсгэн тунгалаг биет їл эвдрэгч бин гэрлийн гэрлийн мєн чанарт гичийн їрийн дор хурааснаар тїїнд ухаан шїтэн їйлдэж, амин хий маш нарийхан дор ухаан эвдэж їйлдсэнээс бэлгэ билиг їл тїрийдэхийн идээр ухааны жолоо татсанаас ум судалд гэрлийн гуурсны хєндий замаар ороод тонилох их бэлгэ билгийн їїд нээсэн буюу нээсэн цонх мэт дотроо мултраад агниста их амгалангийн тєвд хїрэхэд їйлсийн барилдлага егїїтгэлийн увдис хэмээх мєн болой.
- Тїїнд анхан шороо усанд шингэх цагт гаднах шинжид биеийн тамир алдарч їл даах бєгєєд их хїнд юмаар дарсан мэт болоод дээш босч їл чадах ба шээсийг їл барих авир нэгэн ирнэ.
- Дотоод шинжид сэтгэлийн мєрт утааны гэрлийн їргэлжлэл мэт хєхєєр жирэлзэх, уур мэт хєх пал пал хийх ба бас хур ирээд єєрийг нємєрч орхих мэт санагдах нугууд гарна.
- Мєн ус галд шингэх цагт анхан гадаад шинжид ам хамар бїгд хатах, амьсгалд илч гал мэт халуун буцалж ирэх, хоёр уруул їл тохирох, хэл хатан эргэж агшаад єгїїлэл їл гарах хийгээд таван орноос илч халуун бутарч ирнэ.Дотоод шинжид сэтгэлийн мєрд зэргэлгээн тулцсан мэт мэнэрэн їйлдэх , тэрэг тэрэг хєдлєх мэтээр їзэгдэл самуурах, нойтон шуургаар нємєрч ирэх мэт санагдах, их мєрєн бээр газрын эн бїхий дор тїгж буй мэт санагдах нугууд болно.
- Гал хийд шингэхийн цагт гадаад шинжид биеийн илч алдагдах, эрхтэнїїд тодорхойгїй, олон эвшээх, амьсгалаа татаж чадахгїй болсоноос харчигнаж їйлдэх бєгєєд амьсгал бєглєрч урт урт гарах болой.Дотоод шинжид зул бадарсан мэт ба зулыг нааш аваачиж цааш аваачиж байгаа мэт, их гэрэл гал шатсанаас єєрєє тїлэгдэж орхих мэт санагдах нугууд ирнэ. Уул гол бїхэнд ч гал бадарч байгаа мэт санагдаж ирэх болно.
- Хий огторгуйд шингэхийн тэмдгэнд анхан гаднах шинжид ам хэл хийгээд биед хар мэнгэ нэл харлан тэлэх болсон мэт санагдах, биеийн илч бїгд нэг зїгт хураагдсанаас цугларан хуйларч уур єчїїхэн багсарч ирэх бєгєєд хоолой дотор єчїїхэн саг саг сонсогдох болно.Дотоод шинжид гэрэлд огторгуйд їїлний хэлхээ тасарсан мэт тод бєгєєд тунгалаг нэгэн ирсэний їзїїрт гэрэд одон харвасан мэт цайрч сэржигнэн шуугиж їйлдэх ба цас шуурга адил цайрч їймцэх бєгєєд их салхинд хийсч орхих шиг санагдахаас амьсгалын байдал хад хад хийж їйлдэх , урт амьсгал хар хар хийж ирэх лїгээ тэр їесэд их аюулууд ирэх бєлгєє.Тэр цагт анхан нїдний эрхтэн сєнєх цагт гэрэл мэсэсийн їзїїр адил хийгэд галын дєл тасрах ба хялгасан цогц мэт хийгээд их їїлний цогцоор бїрхэгдэх мэт ба тор хийгээд загасны єгєєш адил ба аюумшигт бєгєєд жийрхэлтэй нїгїїд ирнэ.Цаг тїїнтэй сацуу чихний эрхтэн сєнєж олдох бєлгєє.Тэр ч нарийхан їймэлцсэн олон дуун тоолшгїй нїгїїд сонсогдох болно. Тїїний сїїлд тиг пэд хэмээх их дуун огторгуй єрхєлж цємрєх шиг санагдана.Тїїнээс дуу чимээ эрчимтэй дуун дуурсгаж ирлээ хэмээхийн хэртэй болсоносс єєрєє машид айн цочиж їйлднэ.Тэндээс гадна дор юу чїл мэдэгдэх тул нїд тэргїїтэн эрхтэнїїд хаагдаад сарны гэрлээр тїгэх ба нарны гэрлээр тїгэх хийгээд балар харанхуйгаар тїгэх, юу ч їл їзэн харлан мэнэрч одох хийгээд их хоосон чанарыг гэгээн гэрэл їзэх мэт дєрєв гарах нь магадлалтай болой.
- Тэндээс єнє удаан болсоноосєчїїхэн айх нэгэн болно.Тїїнээс таван махбодь дотроо нэгдэн хольцсоноос хямарснаар таван махбодь хямралдсаны єєрийн байдалд тїйтгэр ихтэй тэргїїтэн их зонхи дор нь маш их уурласан эрлэгийн дїрс адил ололн ирээд машид айлган цочоож їйлдэнэ.Тїїнээс хямарснаар таван махбодь дотор мєнхїї єєрєєсандарч ирээд їлгэрлэвээс их цэрэг хямралдсаны дотор нялхас хумигдсан адил нэгэн ирнэ.Тэндээс таван махбодь ба цагаан улаан бинт бїгд нэгэн зэргээр нийлэлдэж ирсний дотор мєнхїї єєрєє боогдож багтраад їлгэрлэвээс зул салхиар унтраагдсан мэт харлан балартаж эрхтэн ухаангїйдэн одох нэг гарна.Тїїнээс тїр нэгэн болох лугаа махбодийн цєв дуслын цєв нїгїїд доош цувирснаас махбодын тунгалаг ба дуслын тунгалаг їл эвдрэгч хэмээгдэгч маш гэгээн бєгєєд тунгалаг , юугаар бїрхэгдэж хаагдахгїй, гэрлийн эрчим лїгээ тєгєлдєр машид хєдєлгєєнгїй дотроо ухаан тодорхой, хоосон чанарын їнэнийг илт їзсэн мэт ив илэрхий , єєрєє єєрийн нїїрийг мэдсэн бєгєєд єєрєє єєрийн эрхийг олсон нэгэн дор тїр зуур хоромхоноо ирэх бєлгєє.тэр ч ном олосн эс олсон, бясалгал буй їгїй, судас сайн муу, тїйтгэр их бага, тэр нїгїїдийн ялгамжаар зарим зарим нь єнє удаан орших ч буй.Зарим нь нэгэн атга гурил идэхийн тєдийд орших ч буй. Эглийн эгэл адаг тїйтгэрт маш ихт нэгэн боловч адаглаж нэг инчдэхийн тєдийгєєс дээшид тїр тєдий нэг эс орших нь їгїй болой.Тэр юуны тулд хэмээвээс уг урьд, анх тэргїїнээс єєрєє ухагч бэлгэ билиг, угаас арилмал, тєрєл їгїй, асар ариун номын бие, орчлон нирван бїхний гарахын орон , хотол хураасан мєн чанар, анхны бурхан урвалтгїй гэрэлт Самандрабадрагийн таалал, бурхан ба амьтны нэр нэрийдэх шїтээнээс ангижирсан, бэлгэ билиг тїйтгэрэл їгїй номын бие хотол тїгээмэл болоод єєрийн нїїрийг єєрєє таньж єєрийн эрхийг олсон нэгэн ургаж ирэх болой.
Тїїнээ ум судал гэрлийн мєн чанарт, гуурсны дотроос дээш оройн їзїїрийн эсэрваагийн нїх єрх онгойсон мэтийн дотуур їлээсїгэй.Тэр ч євчнєєр туссанаар эхлэн эцэст бие сэтгэл хагацсанаас их бодийг олох хїртэл лам ядам хийгээд єєрєє ухагч бэлгэ билиг асар ариун їзэл лїгээ тэр гурвуул дор машид хямгадах хэрэгтэй нь нэн чухал лугаа сэлтийн їйлсийн барилдлага эд бїтээх егїїтгэлийн увьдас мєнхїї тїїнийг сэтгэлдээ тогтоогоод хязгаарлашгїй бусдын тусыг бїтээгтїн, тєгс сїсэгт хотол хєвгїїн шавь нараа хэмээн айлдав.
Дахин Мажигийн гэгээнээс ер язгуур сэргэсэн хєвгїїн ба охид нугууд сайтар сонсогтун.Цогцны машид ялгал сэлтийг сайхан сонсоод сэтгэлдээ тогтоогтугай, би бээр номлон їйлдэе.Тэр ч ерєнхий нийтийн ёсон дор номлосон энэ ба зарим нэгэн эм дандар хїйснээс тогтохын ёсон дор номлосон лугаа хоёр болой.
- Тэр ч бидний энэ бие бїтэхийн цагт анхан эхийн умайд эцгийн цагаан дусал усны мєн чанартай, эхийн улаан дусал галын дїртэй лугаа хольцолдон нийлсэний завсарт єєрийн сїнс їнэр идэгч хэмээх зуурд сэтгэлийн бие тийн мэдэх эрхтэн бїгд бїрдсэн , тєрвєл їгїй гїйгч тїїн дор нь єєрийн їзэгдэл ухааны єєрийн идэвхээс амирлангуй хилэнт бурханы хатуу эндїїрэл їзэгдэл тэдгээр нь завхраад , зуурд зургаан зїйл умайн їїд ургах цагт єєрийн ухаан тэр нь амин хийн морийг унаад урьдын їйлийн эрхээр єєрийн эрхгїй тїїнд орсоноор тїїнд бїгд хольцолдож нийлэлдсэнээс чийрэг байдалтай болсоныг нь шороо гэдэг. Тэр ч анх эцэг эх хоёрын завдлага їйлдэхийг їзэх цагт тїїнд баясах ба дурлах тєрсєнєєс тїїнд сэтгэл орж тэр дараахан хоёр дуслын завсар хучигдаж одох мєн болой.Тэр ч язгуур сайнууд нь хар шар ба їїр цайх , нар ургах, їдээс урагш дор орох болой.Муу язгууртай нугууд нь хагас єдрєєс дээшид орох болой.Маш их тїйтгэрт нугууд нь балар харанхуй їдшийн бїрий, шєнє дундаас янагшид орох мєн.Тэр ч шороогоор шїтээн їйлдэж усаар хураан , галаар боловсруулан хийгээр арвитгаж їйлдээд тийн мэдэх огторгуйн махбодь хэмээдэг тїїнд огторгуй бээр зай завсрыг ялгаснаас бие огоот бїтэх мєн.Энэ бие нь анх хїйснээс эхэлж тогтох тул анхны долоо хоногт дусал мэлмэрэн бїрэлдэж хоёр долоо хоногт агшин хонхойж їлгэрлэвээс тараг бїрэлдсэн мэт нэг болно.Гутгаар долоо хоногоос судасууд сунаж ирэх болно.Тэр ч хїйсний судсанд бие анх шїтсэнээс бие бїтэхийн анх нь судас сунах мєн.Анхан хїйсэнд судлын хїрд дєрвєн давхар тогтоно.Гадаад зэрэг дор судлын навч жаран дєрєв тогтосноос буй болой.Тїїний дотор судал арван хоёр навч , тїїний дотуур судал найман навч буй агаад їлгэрлэвээс ширэг давхарласан мэт їїнийг хїйсэн хувилгааны хїрдэн гэдэг.Тэр нь нисванис тачаангуй орших газар мєн. Тїїнээ урин орших газарт зїрхний судлын хїрд хоёр давхар буй бєгєєд тїїнд гадуур судал найман навч буй.Тїїний дотуур судал дєрвєн навч буй.Тэр нь лянхуан навч мэт ба зїрхний номын хїрд гэдэг.Нисванисын атаа орших газар болохоор бас тїїнээс салаад хоолойд судлын хїрд хоёр давхар буй.Тїїний гадуур судлын навч арван зургаа буй.Тїїний дотуур судлын найман навч буй бєгєєд хумхын хоолой мэт дор хоолой тєгс жаргалангын хїрд хэмээж тїїнд мунхаг орших газар болохоор дээш салаад, оройд судлын хїрд гурван давхар буй бєгєєд тїїний гадуур судлын навч гучин зургаа, дотуур судлын навч арав буй.Тїїний дотуур судал навч тав буй бєлгєє.Їлгэрлэвээс шїхрээр бїрхсэн мэтийг оройн їзїїрийн их амгалангийн хїрд гэнэ.Хїйснээс судал доош салаад тачаангуйн орон мєн тул нууцын орноо судал навч гурван давхар хїрдэн буй. Тїїнд гадуур судал навч арав, тїїний дотуур судал навч найм, тїїний дотуур судал навч дєрєв буй.Тэр нь дэвсгэр мэт ширэг давхарласан мэт буйг нууц орон амгаланг їїсгэгч хїрд гэнэ. Тэндээс дахин доош салсанаас нууц орон норовын ёзоорт судал навч арван зургаа буй.Тэр тачаангуйн судал болой.Хїйснээс дєрвєн судал салснаас дєрвєн гишїїн гарсан болой.Мєн хїйснээс дахинэлэг, бєєр , зїрх, уушги, дэлїї зургаагын судал салсан мєн.тэр нїгїїдээс судал тус тус салсан мєн тул тїїний анхан элэгнээс нїдний судал, хоёр бєєрнєс чихний судал, зїрхнээс хэлний судал, уушигнаас хамрын судал, дэлїїнээс уруулын судал сална.
Тэндээс бас хїйснээс судал салах нь ходоод , олгой, хар цагаан хоёр гэдэс, цєс, давсаг, улаан хоолой, цул савууд їїссэн болой.Дєрвєн гишїїний арван хоёр их мєчийн їесийн завсарт судас хїрд хошоод давхар буй……
“Мажиглавдонмаагийн намтар” 2004 он.номноос авав.
- Аяа Мажиг минь ээ.Бид дєрєв нь тєрєлхийн доорд бєгєєд мэдэц багатай тул їйлсийн барилдлага егїїтгэлийн їесийн їхэхїйн шинж номлосноо їхлийн тэмдэг тэр нь ямар мэт буй ахуй ба улаан тїгээлд ч ерєнхий хийгээд євєрмєцийн ялгавар дєрєв номлосны євєрмєцийн газрын їест гадар мах ба дотор мах ба завсарын мах хийгээд гэдэс дотор ба цул сав, их бага мєч, їес тэргїїтэн цогцосын мєн чанар хийгээд ялгавар нугуудад судас хийгэд шєрмєс нугуудын тоо хэдий чинээ вэ.Дотрын хувь ясан хєвгїїн тэргїїтэн гадаад дотоод завсар гурвын тэнгэр чєтгєр, дээд шулам, доод шулам нїгїїдийг номлосон тэдгээрийг танин барих хэрэгтэй.Бид нар тэдгээрт сэтгэл орохын цаг эс олсон тул тэдгээрийг тодорхой номлохыг эжий минь таалан соёрх хэмээн айлтгаснаа:
Тэндээс Мажигийн гэгээнээс тєгс язгуурт эрэгтэй эмэгтэй нїгїїд сайтар сонсч тогтоогтун, би бээр номлосугай хэмээснээс тїр зуур огторгуйн тєвд болгоолго нэгийг зохион тїїнээс бие лагшин дор гэрлийг машид бадруулан биеийн нэгэн тохой хэр єндєрт огторгуйд оршоод баясахын ёсоор номлосон нь :
- Тєгс язгуурт эрэгтэй эмэгтэй нїгїїд ээ, їхэхийн шинж нь урьд їїсгэл тєгсгєлийн зэргийг номлохын їесд їхэхийн шинжийг тодруулсан толь хэмээгдэх дэлгэрэнгїй номлол тэр мєн.Гэвч охин чиний асуусан тїїнийг завхруулж їл чадах тул їхэхийн шинж нийт бус єчїїхэн нэгэн номлож їйлдэх дор ийн ухтугай.
Тэр ч хїчир євчин туссанаас биеийн тэнхээ барагдаж туйлдаа хїрэхийн цагт анхнаас биеийн тамир алдаад биеэс муу їнэр анхилан , шороо тусагдаж єнгє жавхлангїй ба чалчаа ярих бєгєєд нїдээр їзэх харах нь бїлтэлзэх, сэтгэл самуурч їйлмцэж їйлдэн, явахыг дурлах сэтгэл тоэх ба зїї алдаад эрэх мэт гараар тэмтрэн їйлдэх , хумсны єнгє алдах, ундаад ихэд дурлах бєгєєд їс шар їс нь дээш босох бєгєєд амьсгал нь охордон бїд бїд гэх ба урьд махны єнгє їгїй дор хожим махны єнгє тодрхой цайрч орж ирэх хийгээд гишїнїїд ч сунаж хумих нь олшрох бєгєєд сэтгэл їламрах болж, нїдэндч дїрс энэ мєн хэмээн танихгїй элдэв шалдав олон юм єєрийн биед наалдсан мэт санагдаж гараар зулгааж їйлдэх, хааяа тодорхой їзэх ба заримдаа эс їзсэнээс харлан їймцэж одох ба чихний мєр дор ч усан тээрмийн дуу адил хїржигнэх, ван ван хийх ба тиг тиг гэх дуу нарийхан їргэлж сонсогдох ба хамарт їнэр энэ ийм тийм гэх зїйлгїй нэлхийсэн їнэр ихэд їнэртэх ба хэлд гашуун наалданги элбэгших, бие ямар мэт байвч амаргїй алдран хїсэх ба сэтгэл алдаж бєглєрєх їймцэж їйлдэх, булчин хоёр бугуйн судас шєрмєс дамжиж хатгаж євдєх нь могой гїйх мэт , янагш цээжний хєндий дотор орж нугас дагаж явах мэт їйлдэх хийгээд їс шар їс нїгїїдэд нойтон чийг єчїїхэн тогтох , хэвтэх газраа солихыг дурлах, садан сїлбээтэн сэтгэлд хайртай нугуудад хурьцал ихдэж нэн їлэмж сэтгэл нь торголзохын сэтгэлээр нэрийг нь дахин дахин дуудаж алдах ба заримдаа эрхтэн нь солиорч зїїдний їес мэт дэмий балай олон юм сэтгэлд санагдан єєрийн шадар сїлбээтнїїдээ ч таниж мэдэхгїй, амнаас шаль буль чалчин ярих хийгээд заримдаа янагш эрхтэн єчїїхэн тодорч ирэх тэдгээр нь їхлийн анхдугаар шинж мєн тул танин бариад тэр цагт ухаан дэмий балай хямарваас ухаандаа хямгадаж эндїїрэлд їл оруулахын дуршлыг хїчтэй дахин дахин їїсгэж їйлдсїгэй. Тэр цагт шадар сїлбээтэн хийгээд эд идээндээ тачааваас ийн санатугай.Бїгд над адил мєнх бус хэмээн санаснаас алинд ч шунаж тачаалгїй лам багшаа дурдсугай.Тэр цагт стгэл мятралгїй ухаанаа идэвхийлэн баатар нотыг їїсгээд ядам бурхны омгийг бататгасугай.Би їхэх болой хэмээн санаж айснаас ийн хэмээн єгїїлрїїн ухаан энэ нь уг шалтгаан юунаас ч гарсан бус бєгєєд гурван цагийн бурхад бїгдээр ч эс тольдсон болох тул чанартаа тэмдэг бэлгэдлээс ангижирсан ухаан їїн дор огт їхэх учиргїй, тєрєх хэмэх ч їгїй тул тєрдєх хэмээх їгїй бєгєєд їїнээс орших ч їгїй учраас євєрчлєнгєєр хоосны авир ёсон мєн тул їїнд їхэхгїй болохоор айх хаа буй хэмээн санаж хооосн чанарын асар ариун їзлийг дурдсугай.тэр мэт анханы їхлийн шинжїїд гарсаны сїїлд таван махбодын шингэх хураалтууд ирэх бєлгєє.Тэр ч зїгээр эглийн биед анхан таван махбодь хямарсан цагт махбодь нэг нэг дор гадаад дотоод шинж хошоод ирнэ.Тэр ч таван зїйлийн єнгєтэй , шороо нь шар, ус нь цагаан, гал нь улаан, хий нь ногоон, огтргуй нь хєх буюу хар мєн. Тэр ч анх бие бїтэхийн цагт шороогоор шїтээн їйлдэн , усаар хурааж, хийгээр хєдєлгєж, галаар боловсруулан, огторгуйгаар завсрыг ялгаж биеийг бїтээж, тэр ч шороогоор шїтїїлснээр чийрэг бєгєєд хатуу дїртэй тэр нь нэгэн удаа эвдрэх мєн.Тэр чанх усны дотор шингэснээс шороо ус хоёр ялгалтгїй хутгалдан холилдоод махбодь шороо ус хоёр хямармуй.Тїїнчлэн ус галд шингэн , гал хийд шингэж , хий огторгуйд шингэмой.Огторгуй нь ухааны хїч буюу ухааны эрчмийг їїсгэн тунгалаг биет їл эвдрэгч бин гэрлийн гэрлийн мєн чанарт гичийн їрийн дор хурааснаар тїїнд ухаан шїтэн їйлдэж, амин хий маш нарийхан дор ухаан эвдэж їйлдсэнээс бэлгэ билиг їл тїрийдэхийн идээр ухааны жолоо татсанаас ум судалд гэрлийн гуурсны хєндий замаар ороод тонилох их бэлгэ билгийн їїд нээсэн буюу нээсэн цонх мэт дотроо мултраад агниста их амгалангийн тєвд хїрэхэд їйлсийн барилдлага егїїтгэлийн увдис хэмээх мєн болой.
- Тїїнд анхан шороо усанд шингэх цагт гаднах шинжид биеийн тамир алдарч їл даах бєгєєд их хїнд юмаар дарсан мэт болоод дээш босч їл чадах ба шээсийг їл барих авир нэгэн ирнэ.
- Дотоод шинжид сэтгэлийн мєрт утааны гэрлийн їргэлжлэл мэт хєхєєр жирэлзэх, уур мэт хєх пал пал хийх ба бас хур ирээд єєрийг нємєрч орхих мэт санагдах нугууд гарна.
- Мєн ус галд шингэх цагт анхан гадаад шинжид ам хамар бїгд хатах, амьсгалд илч гал мэт халуун буцалж ирэх, хоёр уруул їл тохирох, хэл хатан эргэж агшаад єгїїлэл їл гарах хийгээд таван орноос илч халуун бутарч ирнэ.Дотоод шинжид сэтгэлийн мєрд зэргэлгээн тулцсан мэт мэнэрэн їйлдэх , тэрэг тэрэг хєдлєх мэтээр їзэгдэл самуурах, нойтон шуургаар нємєрч ирэх мэт санагдах, их мєрєн бээр газрын эн бїхий дор тїгж буй мэт санагдах нугууд болно.
- Гал хийд шингэхийн цагт гадаад шинжид биеийн илч алдагдах, эрхтэнїїд тодорхойгїй, олон эвшээх, амьсгалаа татаж чадахгїй болсоноос харчигнаж їйлдэх бєгєєд амьсгал бєглєрч урт урт гарах болой.Дотоод шинжид зул бадарсан мэт ба зулыг нааш аваачиж цааш аваачиж байгаа мэт, их гэрэл гал шатсанаас єєрєє тїлэгдэж орхих мэт санагдах нугууд ирнэ. Уул гол бїхэнд ч гал бадарч байгаа мэт санагдаж ирэх болно.
- Хий огторгуйд шингэхийн тэмдгэнд анхан гаднах шинжид ам хэл хийгээд биед хар мэнгэ нэл харлан тэлэх болсон мэт санагдах, биеийн илч бїгд нэг зїгт хураагдсанаас цугларан хуйларч уур єчїїхэн багсарч ирэх бєгєєд хоолой дотор єчїїхэн саг саг сонсогдох болно.Дотоод шинжид гэрэлд огторгуйд їїлний хэлхээ тасарсан мэт тод бєгєєд тунгалаг нэгэн ирсэний їзїїрт гэрэд одон харвасан мэт цайрч сэржигнэн шуугиж їйлдэх ба цас шуурга адил цайрч їймцэх бєгєєд их салхинд хийсч орхих шиг санагдахаас амьсгалын байдал хад хад хийж їйлдэх , урт амьсгал хар хар хийж ирэх лїгээ тэр їесэд их аюулууд ирэх бєлгєє.Тэр цагт анхан нїдний эрхтэн сєнєх цагт гэрэл мэсэсийн їзїїр адил хийгэд галын дєл тасрах ба хялгасан цогц мэт хийгээд их їїлний цогцоор бїрхэгдэх мэт ба тор хийгээд загасны єгєєш адил ба аюумшигт бєгєєд жийрхэлтэй нїгїїд ирнэ.Цаг тїїнтэй сацуу чихний эрхтэн сєнєж олдох бєлгєє.Тэр ч нарийхан їймэлцсэн олон дуун тоолшгїй нїгїїд сонсогдох болно. Тїїний сїїлд тиг пэд хэмээх их дуун огторгуй єрхєлж цємрєх шиг санагдана.Тїїнээс дуу чимээ эрчимтэй дуун дуурсгаж ирлээ хэмээхийн хэртэй болсоносс єєрєє машид айн цочиж їйлднэ.Тэндээс гадна дор юу чїл мэдэгдэх тул нїд тэргїїтэн эрхтэнїїд хаагдаад сарны гэрлээр тїгэх ба нарны гэрлээр тїгэх хийгээд балар харанхуйгаар тїгэх, юу ч їл їзэн харлан мэнэрч одох хийгээд их хоосон чанарыг гэгээн гэрэл їзэх мэт дєрєв гарах нь магадлалтай болой.
- Тэндээс єнє удаан болсоноосєчїїхэн айх нэгэн болно.Тїїнээс таван махбодь дотроо нэгдэн хольцсоноос хямарснаар таван махбодь хямралдсаны єєрийн байдалд тїйтгэр ихтэй тэргїїтэн их зонхи дор нь маш их уурласан эрлэгийн дїрс адил ололн ирээд машид айлган цочоож їйлдэнэ.Тїїнээс хямарснаар таван махбодь дотор мєнхїї єєрєєсандарч ирээд їлгэрлэвээс их цэрэг хямралдсаны дотор нялхас хумигдсан адил нэгэн ирнэ.Тэндээс таван махбодь ба цагаан улаан бинт бїгд нэгэн зэргээр нийлэлдэж ирсний дотор мєнхїї єєрєє боогдож багтраад їлгэрлэвээс зул салхиар унтраагдсан мэт харлан балартаж эрхтэн ухаангїйдэн одох нэг гарна.Тїїнээс тїр нэгэн болох лугаа махбодийн цєв дуслын цєв нїгїїд доош цувирснаас махбодын тунгалаг ба дуслын тунгалаг їл эвдрэгч хэмээгдэгч маш гэгээн бєгєєд тунгалаг , юугаар бїрхэгдэж хаагдахгїй, гэрлийн эрчим лїгээ тєгєлдєр машид хєдєлгєєнгїй дотроо ухаан тодорхой, хоосон чанарын їнэнийг илт їзсэн мэт ив илэрхий , єєрєє єєрийн нїїрийг мэдсэн бєгєєд єєрєє єєрийн эрхийг олсон нэгэн дор тїр зуур хоромхоноо ирэх бєлгєє.тэр ч ном олосн эс олсон, бясалгал буй їгїй, судас сайн муу, тїйтгэр их бага, тэр нїгїїдийн ялгамжаар зарим зарим нь єнє удаан орших ч буй.Зарим нь нэгэн атга гурил идэхийн тєдийд орших ч буй. Эглийн эгэл адаг тїйтгэрт маш ихт нэгэн боловч адаглаж нэг инчдэхийн тєдийгєєс дээшид тїр тєдий нэг эс орших нь їгїй болой.Тэр юуны тулд хэмээвээс уг урьд, анх тэргїїнээс єєрєє ухагч бэлгэ билиг, угаас арилмал, тєрєл їгїй, асар ариун номын бие, орчлон нирван бїхний гарахын орон , хотол хураасан мєн чанар, анхны бурхан урвалтгїй гэрэлт Самандрабадрагийн таалал, бурхан ба амьтны нэр нэрийдэх шїтээнээс ангижирсан, бэлгэ билиг тїйтгэрэл їгїй номын бие хотол тїгээмэл болоод єєрийн нїїрийг єєрєє таньж єєрийн эрхийг олсон нэгэн ургаж ирэх болой.
Тїїнээ ум судал гэрлийн мєн чанарт, гуурсны дотроос дээш оройн їзїїрийн эсэрваагийн нїх єрх онгойсон мэтийн дотуур їлээсїгэй.Тэр ч євчнєєр туссанаар эхлэн эцэст бие сэтгэл хагацсанаас их бодийг олох хїртэл лам ядам хийгээд єєрєє ухагч бэлгэ билиг асар ариун їзэл лїгээ тэр гурвуул дор машид хямгадах хэрэгтэй нь нэн чухал лугаа сэлтийн їйлсийн барилдлага эд бїтээх егїїтгэлийн увьдас мєнхїї тїїнийг сэтгэлдээ тогтоогоод хязгаарлашгїй бусдын тусыг бїтээгтїн, тєгс сїсэгт хотол хєвгїїн шавь нараа хэмээн айлдав.
Дахин Мажигийн гэгээнээс ер язгуур сэргэсэн хєвгїїн ба охид нугууд сайтар сонсогтун.Цогцны машид ялгал сэлтийг сайхан сонсоод сэтгэлдээ тогтоогтугай, би бээр номлон їйлдэе.Тэр ч ерєнхий нийтийн ёсон дор номлосон энэ ба зарим нэгэн эм дандар хїйснээс тогтохын ёсон дор номлосон лугаа хоёр болой.
- Тэр ч бидний энэ бие бїтэхийн цагт анхан эхийн умайд эцгийн цагаан дусал усны мєн чанартай, эхийн улаан дусал галын дїртэй лугаа хольцолдон нийлсэний завсарт єєрийн сїнс їнэр идэгч хэмээх зуурд сэтгэлийн бие тийн мэдэх эрхтэн бїгд бїрдсэн , тєрвєл їгїй гїйгч тїїн дор нь єєрийн їзэгдэл ухааны єєрийн идэвхээс амирлангуй хилэнт бурханы хатуу эндїїрэл їзэгдэл тэдгээр нь завхраад , зуурд зургаан зїйл умайн їїд ургах цагт єєрийн ухаан тэр нь амин хийн морийг унаад урьдын їйлийн эрхээр єєрийн эрхгїй тїїнд орсоноор тїїнд бїгд хольцолдож нийлэлдсэнээс чийрэг байдалтай болсоныг нь шороо гэдэг. Тэр ч анх эцэг эх хоёрын завдлага їйлдэхийг їзэх цагт тїїнд баясах ба дурлах тєрсєнєєс тїїнд сэтгэл орж тэр дараахан хоёр дуслын завсар хучигдаж одох мєн болой.Тэр ч язгуур сайнууд нь хар шар ба їїр цайх , нар ургах, їдээс урагш дор орох болой.Муу язгууртай нугууд нь хагас єдрєєс дээшид орох болой.Маш их тїйтгэрт нугууд нь балар харанхуй їдшийн бїрий, шєнє дундаас янагшид орох мєн.Тэр ч шороогоор шїтээн їйлдэж усаар хураан , галаар боловсруулан хийгээр арвитгаж їйлдээд тийн мэдэх огторгуйн махбодь хэмээдэг тїїнд огторгуй бээр зай завсрыг ялгаснаас бие огоот бїтэх мєн.Энэ бие нь анх хїйснээс эхэлж тогтох тул анхны долоо хоногт дусал мэлмэрэн бїрэлдэж хоёр долоо хоногт агшин хонхойж їлгэрлэвээс тараг бїрэлдсэн мэт нэг болно.Гутгаар долоо хоногоос судасууд сунаж ирэх болно.Тэр ч хїйсний судсанд бие анх шїтсэнээс бие бїтэхийн анх нь судас сунах мєн.Анхан хїйсэнд судлын хїрд дєрвєн давхар тогтоно.Гадаад зэрэг дор судлын навч жаран дєрєв тогтосноос буй болой.Тїїний дотор судал арван хоёр навч , тїїний дотуур судал найман навч буй агаад їлгэрлэвээс ширэг давхарласан мэт їїнийг хїйсэн хувилгааны хїрдэн гэдэг.Тэр нь нисванис тачаангуй орших газар мєн. Тїїнээ урин орших газарт зїрхний судлын хїрд хоёр давхар буй бєгєєд тїїнд гадуур судал найман навч буй.Тїїний дотуур судал дєрвєн навч буй.Тэр нь лянхуан навч мэт ба зїрхний номын хїрд гэдэг.Нисванисын атаа орших газар болохоор бас тїїнээс салаад хоолойд судлын хїрд хоёр давхар буй.Тїїний гадуур судлын навч арван зургаа буй.Тїїний дотуур судлын найман навч буй бєгєєд хумхын хоолой мэт дор хоолой тєгс жаргалангын хїрд хэмээж тїїнд мунхаг орших газар болохоор дээш салаад, оройд судлын хїрд гурван давхар буй бєгєєд тїїний гадуур судлын навч гучин зургаа, дотуур судлын навч арав буй.Тїїний дотуур судал навч тав буй бєлгєє.Їлгэрлэвээс шїхрээр бїрхсэн мэтийг оройн їзїїрийн их амгалангийн хїрд гэнэ.Хїйснээс судал доош салаад тачаангуйн орон мєн тул нууцын орноо судал навч гурван давхар хїрдэн буй. Тїїнд гадуур судал навч арав, тїїний дотуур судал навч найм, тїїний дотуур судал навч дєрєв буй.Тэр нь дэвсгэр мэт ширэг давхарласан мэт буйг нууц орон амгаланг їїсгэгч хїрд гэнэ. Тэндээс дахин доош салсанаас нууц орон норовын ёзоорт судал навч арван зургаа буй.Тэр тачаангуйн судал болой.Хїйснээс дєрвєн судал салснаас дєрвєн гишїїн гарсан болой.Мєн хїйснээс дахинэлэг, бєєр , зїрх, уушги, дэлїї зургаагын судал салсан мєн.тэр нїгїїдээс судал тус тус салсан мєн тул тїїний анхан элэгнээс нїдний судал, хоёр бєєрнєс чихний судал, зїрхнээс хэлний судал, уушигнаас хамрын судал, дэлїїнээс уруулын судал сална.
Тэндээс бас хїйснээс судал салах нь ходоод , олгой, хар цагаан хоёр гэдэс, цєс, давсаг, улаан хоолой, цул савууд їїссэн болой.Дєрвєн гишїїний арван хоёр их мєчийн їесийн завсарт судас хїрд хошоод давхар буй……
“Мажиглавдонмаагийн намтар” 2004 он.номноос авав.
Wednesday, 28 April 2010
Мажиглавдонмаа. Тэнгэр, чєтгєр, шуламсын тухай
Тэнгэр, чєтгєр, шуламсын тухай
.... Тэндээс номын гол хэрд хїрсэнээс алин дор зэтгэрлэвээс шулам хэмээх бол айлтгасанд Гамба мїнсэн єчив.Аяа Мажиг минь ээ, шулам хэмээхийн утга ялгал ямар мэт буй хэмээсэнд Мажигийн гэгээнээс хєвїїнээ сонс шулмын бэлэг чанар энэ мэт болой.Шулам хэмээгч нь их дїрстэй бєгєєд алинаар їзэвч их аймшиг жийрхэмшигтэй бодтой бїтсэн нэг байдаг нь бус болой. Товчилвоос шулам хэмээх нь тонилох мєрийн тотгор болсон алимад тїїнийг хэлнэ. Тийн бєгєєд хайртай энэлэх сїлбээтэн ч бодийг бїтээхийн шулам болох бєлгєє.Ялангуяа шуламд би дор баригч гайхлаас их нь їгїй тул тул гайхал тїїнийг эс таслах хїртэл шулам бїгд тїїнд уурсах бєгєєд тиймийн тулд би дор баригч шулмыг таслах аргад мэргэжиж їйлдэх хичээнгїйг чангатгахын їїднээс хичээхийн дашрамд би дор баригчаас тєрсєн гурван шулмыг таслах хэрэгтэй.
Шулам дор дєрєв буй. Тїїнийг нэрлэвээс торогч шулам, торохгїй шулам, дурлаж баясагч шулам, дээрэнгїйлэгч шулам нь би дор баригч дєрвєн шулам болой.
Торогч шулам нь нїдээр дїрс їзэх цагт сайхан дїрстэйд тачааж муухайд уурлах сэтгэл тєрж, тїїнчлэн чих хамар бие хэл хийгээд тэдгээрийн эрхтэний оронд їзэгдэгч дуун, їнэр, амт, хїртэхїй нїгїїдийн сайханд нь тачаал тєрєн муухайд нь урин сэтгэл тєрсєнийг тачаангуй урингуй хоёрт баригч шулам гэнэ.Тэр ч эрхтэний оронд илт буян дор тачаах уригнах тул илэрхийеэ эрхтэн торсоноор нєхцєл їйлдэж бусад амьтанд хорлоод тїїгээр орчлонд хїлэгдэхийн уг болдог тул шулам хэмээх ба илэрхий байгаа сайн муу хоёрт тордог тул торогч шулам хэмээнэ, хєвїїн ээ. Тиймийн тул сайн муу хоёрын алинд ч тачаал шуналыг тэвчитїгэй.Тэр ч єнгє нь єнгийн мєн чанар дор євєрчлєн хоосон тул єнгє тэр ч євєрчлєнгєєр бїтсэн їгїйн тул єнгє дор тачаах уурлахгїйгээр євєрчлєн хоосон чанарыг бясалгасугай. Єнгийн їзэгдэл тэдгээрийг ч хааж їл чадах бєлгєє.Їнэнд їл барин їзэгдлийн тєдий тїїнд шуналыг тэвчсэнээр єнгєнєєс гэтлэх болой.Язгууртаны хєвїїн ээ. Тїїнчлэн дуу, їнэ, амт нугууд ч тїїнчлэн болой. Торогч шулмын мєн ёс тул тїїнээс гэтлэх ёс энэ болой.
Сэтгэлдээ тогтоогтун хєвїїн э, торохгїй шулам энэ мэт гарах болой.Торохгїй шулам хэмээх нь эрхтэний оронд эс їзэгдэвч єєрийн сэтгэлд сайн муугийн атгаг алин ч тєрєх тул тїїнд шїтэж чєтгєр хэмээхийн аймшигт їзэгдлийг баримталж жийрхэх ба тэнгэр хэмээхийн аймшигт їзэгдлийг баримталж жийрхэх ба тэнгэр хэмээхийн баясгалангийн їзэгдлийг баримталсанаар амар уужим тайван баяр тєрїїлэх бєлгєє.Тэр мэт сайн муу хоёрын хоёр атгагыг сэтгэлдээ барьсанаар нєхцєл їїгээр сэтгэл нисваанист болох бєгєєд нисванис тїїнд илэрхийеэ торолтгїй бєгєєд бодтойгоор орноо бїтээгїй авч нїглийн элдэв зїйлд барилдуулан хорлолыг магадаар їйлдэж чадахын тул їїнийг шулам хэмээдэг. Тэр ч бодтой бїтсэн їгїй, илэрхий торохгїй тул тїїнийг торохгїй шулам гэдэг. Тиймээс тэнгэр нь сайн , чєтгєр нь муу хэмээн гэм эрдмийг хоёрлон баригч сэтгэл ямагт дор уг анхнаас бодтой бїтсэн нь їсний їзїїрийн тєдий ч їгїй тул уг їгїй, язгуураас хагацмал хоосон чанарт мэдэж їйлдэгтїн.Гарч мэдэгдсэн тэргїїтэн сэтгэлийн ургацад хаалт ч їл їйлдэн, сайн муу, дунд гурвын атгаг юу гаравч хааж їл їйлдэх ба тэдгээрт хуран мэдэл оруулж ч їл їйлдэх бєгєєд дуртгал атгаг сайн муу ямар ч ургаж байвч алинд ч тухайлан хэрэглэж шїтэх ба атгаглан барихыг бїї їйлдэгтїн.Мєн сэтгэлийн их тєв євєрчлєн тодорхой дор атгаглал бодлого ямар ч ургадаг нь їлгэрлэвээс далай тэргїїтэн хєдєлгєгчгїй атал давалгаа гарах адил сэтгэлд л сайн муу атгаг юу ургавч засч залахыг їл їйлдэн єєрийн газарт султгаж орхивоос торохгїй шулмыг сїрээр дарах болой.Хєвїїн ээ сэтгэлдээ барин баримтлах бїгдийг тэвчсэнээс бие сэтгэлийг хєдєлгєлгїй султгаж орхивоос торохгїй шулам аяндаа алдрах болно.
Баясж дурлагч шулам хэмээх нь єєрийн сэтгэл алинд тачаах тїїнээ баясан дурласнаас сэтгэлд зоригшил ихэд тєрєхийг хэлнэ. Тїїний уг нь ертєнцийн єргєл хїндлэл, хотол чуулга, яруу алдар, олон нєхєд цугларах, ядам бурханы нїїр їзэх, адистид чадлаар ад зэтгэрийг номхотгох, євчин зовлон эвэршээлийг амирлуулах, ялгамжтай бясалглын байдал тєрєх, хурц зєн билэг зїїд ургах, бие хэл сэтгэл амгалан хийгээд чадал бадрах, тэнгэр чєтгєр хїн гурав єєрийн эрхгїй хурах, эд агуурас тєгс эдлэлийн єргєн хїндлэл єргємжлєл хэмжишгїй болох, рид хувилгаан элдэв ид шидийг їзїїлэн чадах, тэдгээрт єєрєє ихэд баясан дурлаж єєрєє ихэд дээрэнгїйлж их омог тєрїїлэх нь тонилсон бодийг олохын зэтгэр болдог тул тэдгээрт баясан дурлах шулам гэдэг.Тийм учир эрдэм юу болж юу ургавч гэгээн сэтгэлийн хоёргїйн мєн чанарт эрдэм тэдгээрийг эрдэмд їл баримтлан баясаж дурлах орон ба оюуны вишай тэдгээрийг ч їнэнд бїтсэн нь їсний їзїїрийн тєдий їгїй тул тэдгээр илбэ зїїд мэт їйлдэх ба илбэ зїїд мэтэд бясалган эрдэм хєєрємшиглєх сэтгэл хийгээд тїїний вишай сэлтїїдэд хоосон чанарт сацралын эцэс бїхнээс ангижирсаны агаарт агуулах болой.Тэр мэтийн их хязгаараас ангижирсан хооосн чанар дор хамаг номуудыг зїїд илбэ мэт бясалгах бєгєєд зїїд илбэ мэтээр мєрд авч зїїд илбэ мэт баясан дурлагч шуламыг тасалсанаар зїїд илбэ мэт амьтны тус гарах болой.
Язгууртаны хєвїїн ээ єдгєє дээрэнгїйлэгч шулмын мєн чанарыг ийн ухтугай.Шулам гурвын їндэс язгуур дээрэнгїйд тулах тул дээрэнгїйн язгуурийг огтлох нь нэн маш хэрэгтэй бєлгєє.Дээрэнгїй хэмээх нь би –д баригч гайхалыг хэлдэг.Орчлонд тэнэж тєєрєхийн уг хийгээд гэм бїгдийн язгуур їндэсийг би –д баригч гайхал їйлдсэнээр єндєр заяанд тонилохын дээр хїргэж єгєхгїй шулам болдог тул тїїнд дээрэнгїйлэгч шулам буюу би –д баригч шулам ч гэдэг.Тийм учир би їгїйд би хэмээн барьсанаар сэтгэл нисваанист болж сэтгэлд аль ургасан бїхэнг атгагаар барьж мєнхийн їнэнд баримтлан їйлдсэнийг дээрэнгїйлэгч шулам гэдэг. Тэр нь орон дээрэнгїйлэгдхїїн ба оронт дээрэнгїйлэгч хэмээх буюу би хийгээд миниймхийлэн баригч гадаад дотоодын хамаг номнуудад їнэн бїтсэн нь їгїйг єєрєє ухагч билгээр мэдсэнээр би-д баригчийн язгуурийг орноос нь гаргаж сайн муу атгаг бїгдэд дээрэнгїйг эс алдсанаас сэтгэхїй ба сэтгэл бахдагч оюуны сацрал бїхний хязгаараас ангижирсан оюун нь атгагт бусын тайван, би хэмээн баригчийг эвдсэн оюун амархан аажимхан, нисванисийн шалтгаанаар їл хєдлєгч, илэрхий гадаад дотоод баримтлал, хоёулаас хагацсан, мэдэл ив илэрхий, алинд ч тачаал їгїй тодорхой, би-д баригч дээрэнгїйгэс хагацсан тул їнэн їгїй огторгуй мэтийн утга лугаа уулзсан нь дээрэнгїйлэгч шуламыг тасалсан мєн тул дээрэнгїйлэгч шулмыг тасалсанаар нисванисаас болсон шулам бїгдийг ч тасалсан болой.
Тийм учир би хэмээх буй аваас шулам ч буй. Би хэмээх їгїй аваас шулам ч їгїй тул би їгїй аваас таслан їйлдэх орон їгїй бєгєєд аюулд жийрхэх ч їгїй тул захаас ангижирсан ухаан билэг тэрээр мэдэгдэхїїн бїхэнд оюун дэлгэгч дєрвєн шулмаас гэтэлсэн тэр нь їр хэмээгдэх мєн бєлгєє. Дєрвєн шулмын тооны мєн ёсон хийгээд дєрвєн шулмыг тасалж єєрийн газарт гэтэлсэнээс эцэс туйлын їрийг олох ёсны ялгавар цєєн хураангуй тєдий номлосон їгсийн утга їїнийг їйлийн ялгамжтай хєвїїн Гамба хийгээд бус бас тєгс хувьтанууд сэтгэлдээ тогтоож тїргэн хичээнгйїгэр хїлээж авцгаан бусдын тусад сэтгэлээ їїсгэгтїн хэмээн айлдав. Дахин Гамба єчив. Аяа Мажиг минь ээ.Дєрвєн шулмыг нэгэн цагт таслах болов уу, эсвэл удаа дараалан таслах ялгамж буй болов уу, дєрвєн шуламд урьд хойнын ялгавар буй юу хэмэн єчсєнд Мажигийн гэгээнээс хєвїїн ээ сонс, торогч шулам ба їл торогч шулам нь угийн цагийн шулам болой. Дээрэнгїйлгэч шулам нь мєрийн цагийн шулам, баясан дурлагч нь їрийн цагийн шулам мєн болой.Тэрч газрыг олоогїй чуулганы мєр барилдлагын мєрєєс доош оршигсод нь одоохон ертєнцийн мєр мєн тул тэр їеэсэд шїтэх бие эрх ихтэй бєгєєд шїтсэн сэтгэл эрх ихгїйн хїчээр євчин зуд мэс зэрэг ертєнцийн олон зовлонгуудад эс дурласаар єєрийн эрхгїй эргэх болно.Зєн билэг ба рид хувилгаан їгїй тул дєрвєн махбодь тэргїїтэн бодисын бэлгэдэлтэн нугуудад илэрхий торж буй тул чуулган хийгээд барилдага хоёрын їесэд торогч шулмыг бодтой таслан чадах нь бэрх тул тїїний їесэд оюуныг дээр судалж їйлдэх хэрэгтэй болой.
Анхдугаар газрыг олсоноос шїтсэн сэтгэл эрх ихтэй мєн тул зєн билэг рид хувилгааныг олсоны хїчээр торогч шуламд дєрвєн махбод хор мэс халил газар тэргїїтэн бодисын бэлгэдэлтэн бїгдээрийг бодтой тасалж чадах болой. Тэр їед бие тэргїїтэн бодтой бэлгэдэлт бїхий їнэн їгїй дор буй амой.Бодисын бэлгэдлээс ангижирсан боловч мєнєєхєн бурханы газраа эс хїрэх хїртэл бэрх хатуужлыг эдлэх хэрэгтэй бєлгєє.Чуулган барилдлага хоёрын цаг лугаа адилгїй тул бэрх хатуужид хэдий чинээ їйлдэвч бие сэтгэлд зовлон буй нь бус болой.Барилдлагын мєрєєс доош торохгїй шулмыг таслан їйлдэгтїн.Тэр ч тэнгэр чєтгєрийн жиг бач хийгээд євчин зовлон, урин тачаангуй, найман ном тэргїїтэн сэтгэлийн мэдрэл эс хаагдсан нугууд мєн бєлгєє.Тэдгээр нь газрыг эс олсон боловч бодгалийн хїчин ихтэй ерєндєг тєгсвєєс магадтай огтолж чадах бєгєєд таслах ч хэрэгт болой.Тїїнд анх таслахад орох нь уг мунхагийн сэтгэл хэмээгдэх бїр эрт урьд анхнаас ухаан мунхаг хоёр хамт тєрсєн би –д баримтлагч хамтран барилдаж оршсон тэр мунхагийн хир буюу гэнэтийн хирээр бїрхїїлж гэм бїхэн гарахын язгуур болсноос асар атгаг бїгдийг гаргагч уг эх, ухааны эндїїрлийн их суурь, хамаг нисваанисыг їїсгэгч дээрэнгїйлэгдхїїн, орчлон нирван хоёулын шїтээн харанхуй мунхаг хэмээгдэх тэрхїї єєрєє дээрэнгїйлэгийг билгээр таслан їйлдэгтїн.
Тэр ч анх даслахад оюун орсноос эхлэн уг суурь би –д баригч хэмээх мунхаг дээрэнгїйн язгуур тїїнийг мэдэж їйлдэх хэрэгтэй нь нэн чухал тул тїїнийг мэдвээс хамаг номын їндсийг мэдэх мєн. Мунхаг би –д баригч хэмээх тїїнийг тасалваас хамаг номын їндсийг таслах мєн тул махамудрагийн зодод орохын хэрэг нь тэр болой.Хєвїїн ээ тэр ч анхнаас мунхагийг шууд тасалж їл болно.Анхнаас би їгїй дор оюуныг їргэлж судалсанаар дахин дахин махран шамдалга їїсгэн дадуулж ижилдїїлсэнээр би-д баригч дээрэнгїйн язгуур улам улмаар хомсдож одоод би їгїйн билэг улам улмаар ялахад одох болсоноор тїїнээс чуулганы мєр барилдлагын мєр тэргїїтэн мєрийн зэрэгт зорчин дээрэнгїйлэгч шулмыг таслах бєгєєд эрдэм тєрєх ч цаг сацуу ирнэ.
Дээрэнгїйлэгч шулмыг эс тасалваас мєрд зорчиж їл чадах тул дээрэнгїйлэгдхїїн мєрийн шулам мєн тул анхан номд орсоноос эхлэн їзэхїйн мєрийг хїртэл магадаар таслах их хэрэгт болой. Їзэхїйн мєрєєс їнэнд баригч нисванисын язгуур їхтсэн авч мєнєєхєн бурханыг эс олох хїртэл оюуныг судлах нь их хэрэгт болой.
Дээрэнгїйд хоёр буй.Дээрэнгїйлэгдхїїн ба дээрэнгїйлж їйлдэгч хоёр мєн. Дээрэнгїйлэгдхїїн хэмээх уг мунхаг мєн.Тїїнд їнэмлэн баригч нь язгуур тэвчигдэхїїн мєн.Дээрэнгїйлж їйлдэгч нь тэр мунхагийг мэдэж їйлдэгч єєрєє ухагч билэг мєний тул тэвчиж їйлдэгч болой. Тэр ч дээрэнхїйг тэвчих хэрэг гэвч хэрэггїй, тэвчивч тэвчигдэхгїй тул дээрэнгїйлж їйлдэгч ухааны билэг дор би їгїйг оносон ялгамжтай байдал ургаж ирсэнд тїїнд баясаж дурлагч шулам буюу , эрдэм дээр номлосон нугууд тєрж ирэх мєн тул бурханы дээр їл єгєхийг їрийн шулам хэмээнэ. Тэр цагт алинд ч зїїд илбэ мэт мєрт авсанаар хамаг эрдмийн нэмэр дэгжлэгэ болоод бэдэгч амьтны тус болох тул тэвчих ч хэрэггїй, тэвчин чадавч чадагдахгїй тул, илч чийгтэй учирснаас тариалан шимт євс ургаснуудыг хааснаар хоригдохгїй тїїнчлэн хотол чуулгантай эрдмїїд тєрєхєд тїїнийг хорих ч хэрэггїй бєгєєд хааснаар чадьяа гэвч їл чадах болой.Тийм бєгєєс эрдэм ямар ургавч илбэ зїїд мэтээр мєрд авч їйлдтїгэй.Тэр ч торохуй ба їл торогч хоёр нь тэвчигдэхїїн мєн амуй.Дээрэнгїйлэгдэхїїн хийгээд баясч дурлагч хоёр нь тэвчиж їйлдэгч мєн болой.Тэр ч їрийн эцэс туйлд хїрсэн цагт тэвчигдэхїїн ба тэвчин їйлдэгч хоёулангаас гэтлэх хэрэгтэй мєн болой.
Язгууртаны хєвїїн миь ээ хэмээн айлдав.Дахин Ганбу бээр єчив.
- Аяа Мажиг минь ээ.Шулмасын билэг чанарыг ямар мэтчилэнхїї ухаж мэдлээ. Тэнгэр чєтгєр хэмэх тэр нь шулмас тїїнийг хэлдэг буюу.Аль тїїнээс бусад тэнгэр чєтгєр хэмээх нэгэнд ч єєр нэгэн байдаг мєн болов уу. Єчсєнд:
Дахин Мажигийн гэгээнээс :
- Хєвгїїн минь ээ, сонс.тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь, тэдгээр шулам нугуудад хэлэвч болох бєгєєд тїїнээс ч єєр бусад нэгэн тэнгэр чєтгєр магадтай бус болой. Тэр ч ертєнцийн хотол нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хийгээд мєн чанараар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєр ба їзэгдэж харагдахаар єргємжилсєн баримталсан тэнгэр чєтгєр хийгээд євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр ба хуурмаг їгїй їйлийн эрхийн тэнгэр чєтгєр хийгээд эцэс туйлын утгын тэнгэр чєтгєр лїгээ 6 буй бєлгєє.Тэдгээрт нэгжээд нэгжгээдэд ч тэнгэр хэмээгдэх ба чєтгєр хэмээгдэх хоёр лавтай їгїй бєгєєд Тавдугаарт нь тэнгэр ч чєтгєр мєн болох, чєтгєр ч тэнгэр мєний тул магадлал їгїй болой.
Тэр чанхны хотол нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь ертєнцтєн бїхэнд ч алдаршиж буй бєгєєд нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь ертєнцтєн хотлын орон їзэгдэлд бїтсэн єнгє сайхан бєгєєд сэтгэлд тааламжтай оюун ба їзэгдэл баясахуй бєгєєд сэтгэлд тааламжтай оюун ба їзэгдэл баясахуй бєгєєд сэтгэл тунгаж одохуй алимад тїїнийг тэнгэр хэмээдэг мєн амуй. Ертєнцтєн тэд алины орноо гоо бус ба бєгєєд сэтгэлд таалмжгїй , зэвїїцэл тєрїїлэгч єнгє тэргїїтэн 6 чуулганы вишайд їзэгдэж харагдахгїй болсон алимад тїїнийг нь чєтгєр хэмээдэг мєн.Тэр ч алинаар тус хїргэсэнд тэнгэр хэмээх ба алинаар хорлол їйлдсэнээ чєтгєр хэмээдэг ажгуу.
Тэдгээр нїгїїд ертєнц дахин хотолын сайн муу ба тус хор їйлдсэн тєдийд тэнгэр хийгээд чєтгєр хэмээлцдэг нь ертєнц дахины мунхагуудын дурын єгїїлэл єгїлсэн мєн тул їнэмлэхїйд болбоос магадлал їгїй амуй.
Тэр юуны тулд хэмээвээс тийн бєгєєс сайн бээр ч хорлол їйлдэх буй бєгєєд муу бэр ч тус хїргэхїй ч буй ба бас ч анхандаа тус хїргэвч сїїлдээн хорлолыг їйлдэгч ч олон амуй.анхандаан хорлолыг їйлдэвч хожимдоон тус хїргэх ч олон тул магадлал їгїй болой.Тиймийн тул тачаалын сайхан орон бїхнийг тэнгэрт їйлдсэн ч сїїлдээн хорлол хїргэнэ. Муу сэтгэлд дурлашгїй бїхнийг чєтгєрт їйлдэвч бас сїїлд тус хїргэх ч буй тэнгэр хэмээх ба чєтгєр хэмээх алинд ч хэлэхийн магадлал їгїй.Сайн муу хийгээд туслал хорлол їйлдсэн тєдийхнєєр тэнгэр ба чєтгєр хоёрын ялгаврыг атгагаар баримталсан нугууд нь ертєнц дахин хотолын єргємжилсєн мєн амуй.Утгын оршилтонд нь магадлашгїй болой. Тийм бєгєєс зоч нар сайн му тус хор їйлдсэн тєдийд тэнгэр ба чєтгєрт баримтлагч атгагын барилтыг їл таална. Сайн муу ба туслал хорлол їйлдсэн тєдийхнєєр тэнгэр чєтгєрийн нэрийгч їл зїїх бєгєєд тэнгэр чєтгєр хэмээхийн томъёоллоор дууг їл дуурьсгаж їнэнгїй илбэ мэтэд мэдэн илбэ мэтэд мєрлєн авах хэрэгтэйд мэдэж їйлдсїгэй.
Хоёрдугаар мєн чанар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєрт ч хоёр буй бєлгєє.Тэр ч анхдугаар тэнгэр хэмээгдэхэд хоёр бий.Тэр ч орчлонд ертєнцийн тэнгэр хийгээд ертєнцєєс нєгчсєн тэнгэр лїгээ хоёр болой. Ертєнцєєс нєгчсєн тэнгэрт ч орчлонгийн уг їр хийгээд орчлонгийн орон хоёулангаас нєгчсєн ба орчлонгийн орноос эс нєгчсєн лїгээ хоёр бий.Тэр ч номын бие их Очирдарь хийгээд арван зїгийн бурхан нугууд ба бурхан бїхний ерєнхий євєг тачаангуй їгїй эцэг хаан, номын бие Самандабадра хийгээд хамаг бурхадыг їїсгэгч Юм Самандабадра эх буюу Юмчэнмо лїгээ ялгуусан Цаглашгїй Гэрэлт тэргїїтэн зузаан байгуулалт агнистын орноо єєр єєрийн нєхдєєр хїрээлїїлэн оршигсод нь ертєнцийн орон ба уг їр хоёулангаас нєгчсєн тэнгэр мєн амуй.Алзашгїй ертєнцийн орон їїнд ялж тєгс нєгчсєн бурхан Шигмуний єєрєєн ба бодисадуа Нїдээр їзэгч хийгээд бодисадуа Майдар ба бодисадуа Очирваань хийгээд бодисадуа хутагт Манзшир ба тэр тэргїїтэн бодисадва нугууд нь ертєнцийн орноос эс нєгчсєн бєгєєд орчлонгийн їйл хийгээд уг їрээс нєгчсєн тэнгэр нїгїїд мєн болой.Ертєнцийн тэнгэр нь єнгє їгїй тэнгэр ба амармагийн тэнгэр хийгээд єнгєт тэнгэр лїгээ тэр нїгїїд олонхийг ертєнцийн тэнгэр хэмээдэг болой.
Чєтгєр хэмээх нь ертєнц даяар алдаршсан єнгє їгїй орны омогт бїднэр ба ширїїн хортон хийгээд аугаа хїчин, шид хувилгаан ихэд їзїїлж чадах бєгєєд єнгєтийн амьтан олонд хорлол їйлдэгч эрлэг хийгээд шулмас албин тэргїїтэн хэмээгч найман аймаг омогтон ба хорлохуй сэтгэл лїгээ тєгєлдєр нїгїїдийг чєтгєр хэмээх мєн. Тэр ч ертєнцийн оюуны нїїрт цаг хийгээд дїр бїхэнд хорлогч 8 аймаг тэргїїтний амьтан тэдгээрїїд утгын оршилд буй тулд мєн чанараар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєр хэмээдэг бєлгєє.Тэр ч тус хїргэсэн бїгдэд тэнгэр хэмээдэг болой.8 аймаг тэргїїтэн нїгїїд ч тус хїргэх буй тул ертєнц дахин бїхний мєнхїї энэ насанд идээ эд буяны хотол чуулгантайяа їїсгэж чадахын учирт 8 аймаг омогтны чєтгєрїїд ч тэнгэр мєн болох магадгїй болой.
Хорлол хїргэгсэд бїгдээр чєтгєр мєн аваас ертєнцийн эгэл тэнгэр нїгїїд ч эс баясваас хорлол їйлдэх мєний тул тэнгэр ч чєтгєр болохын магадлал їгїй болой.Тийн бєгєєс ертєнцийн ёсны тус хїргэхїй нїгїїдийг тэнгэр їйлдэн хорлолыг їйлдэхїй нїгїїдийг чєтгєр їйлдэх тул ахуй ёсны ертєнцийн тэнгэрїїдэд нь магадтайяа тэнгэр їйлдэгч ба ахуй ёсны 8 аймаг тэргїїтэн нїгїїдэд ч магадтайяа чєтгєр їйлдэгч мєн.
Зочийн ёсоор тїїнийг солиг зєрїї ойлгон хэрэглэх нь тэр ч єєрт хайрлан хонгосогч садан дурсгалт нугууд ч чи уулын дияанд явж ном їйлдэх нь зохисгїй бєлгєє.Чамд идээ хувцас їл олдох хийгээд євчин зовлон олон ирэх бєгєєд хайрлах сэтгэлт нєхєр їгїйгээс зовох зовлон ирэх мєний тул чи гэртээ суугтун.Бид нар чамд зохилдохын шалтгаан хийгээд хїчин хамсарлагыг сайнаар їйлдэх бєгєєд чи бид нїгїїдийг тэвчин орхиж, номд явахдаа биднийг єрєвдєхгїй юу.Хэрвээ чи їйлдвэрээн хаяж орхиод явах ахул, бид нїгїїд боож їхэх болой хэмээснээс сайн муу дунд ухаан їзїїлж эрэн , олон аргын їїднээс тонилсон бодийг бїтээхийн зэтгэр шулам їйлдсэнээс буянд зэтгэрлэгч чєтгєр їйлдэж болдог тул тэр мэт хайрлаж хонгоссон тус хїргэгчид ч тонилсон бодь хутгийг бїтээхийн шулам буюу чєтгєр їйлдэх мєний тул тэр мэтээр мэдэж їйлдсїгэй.Тэр ч єєрт хилэгнэн хорлол їйлдэгч нугуудад нигїїлсэнгїй бясалгах бєгєєд урьдын єр тєлєєсєєр эргэсэнд бодож, баясгалан бясалгахуй бєгєєд эдгээрїїд намайг бодь мєрд урвуулагч тэнгэр мєн болой хэмээн санаж їйлдэх болой.Ертєнцийн асар нарт тачааж бїї їйлдтїгэй.Хэрвээ тачааж їйлдвээс эл орчлонд тэнїїлэгч чєтгєр їйлдэх тул ертєнцийн тэнгэрїїдэд горьдон харахыг їсний їзїїрийн тєдий ч бїї їйлдсїгэй.Ертєнцийн тэнгэр найман аймаг тэргїїтэн нїгїїд нь миний нигїїлсэхїйн орон мєний тул нигїїлсэхїйн гохоор барьж єєрийн нєхєрт эргїїлэн энхрийлж тэтгэтїгэй.Найман аймаг тэдэнд шїтсэнээс намайг буянт бодь хутгаийн мєрд оруулж їйлддэг учир тэнгэр хэмээх мєн.Тэр мэт єєрт хорлож їйлдэгчин нїгїїдэд асрахуйг бясалгах бєгєєд єєрийн амь биед хайхралгїй хорлогчид тэдний тусад єгєх ба цаг їргэлжид нигїїлсэхийн оюун лугаа хагацалгїй їйлдэгч тэр нь зочийн ёсны тэнгэр чєтгєр хоёрыг таалахуй ёс мєн амуй.Тэр ч мєнхїї їзэгдийн тєдий ямагт мєн тул мєнхийн їнэнд баримтлан їл їйлдэх бєгєєд їнэн їгїй, илбэ мэт єєрчлєнгєєр эс бїтсэний тул їнэмлэгчийн їнэнд мэдэж їйлдсїгэй.
Гуравдугар їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч тэнгэр чєтгєр нь ертєнц дахинуудын газар дээрхи бїднэр, Манзїн хэмээгдэх тэргїїтэн цагаан буяны зїгт єчїїхэн баясагч нугууд эгэлийн эр эм хїмїїс зарим нэгний сэтгэлийн їндэснийг хєдєлгєж, ертєнц бїхний сайн муу їйлс бїгдийг хэлїїлэх ба бус бас цаг бусын дїн євлийн цаг тэргїїтэнд шинэхэн ургасан цэцэг ба тариалн ногоо тэргїїтэн адил бус элдэв зїйлийн олон ид їзїїлэх ба бас хїмїїн бус их зонхи нь дїрсээн илэрхий їзїїлж єєрт бошго сайн муу олныг їйлдэх ба бус бас цаг бусаар солонгын гэрэл хийгээд элдэв зїйлийн олон хєрєг дїрс їзїїлэх ба тэр тэгїїтэн эрдэм хийгээд сайн ёруудыг гаргаснаа ертєнц дахины эгэлїїд эдгээр нь тэнгэр мєн болой, шид мєн болой, хишиг мєн болой, цог мєн болой хэмээлдэцгээн єргємжилсєнєєс тэдгээрийг тэнгэр мєн хэмээн санаад тэнгэрт їйлддэг тїїнийг їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч тэнгэр хэмээдэг мєн.Тїїнчлэнхїї бас цаг бусаар дїн євєл тэргїїтэнд ч могой хийгээд мэлхийт тэргїїтэн аймшигт дїрстэн адил бус олныг їзїїлэх ба тїїнчлэн ч зуны цагт ч халуун ба их Бир хорхойгоор олон амьтныг идэх хийгээд олон загас хуурай газарт ноцолдохыг їзїїлэх ба бус бас нїдний вишайд гоо бусын єнгє тэргїїтэн зэвїїн аймаар олныг їзїїлэхїй хийгээд мєн цаг бус дор хамрын вишайд муухай їнэр элдэв олон зїйлїїдийг їнэртїїлэх ба тэр тэргїїтэн эрхтний вишай бїгдэд гоо бус олныг гаргаснаас єєрийг амгалан їгїй болгож дїр байдал олныг їзїїлэх болсонд ертєнц дахины зарим нь єгїїлрїїн :
- Тэд нїгїїд чинь чєтгєр мєн, орхидос мєн хэмээлдэн нїгэл чивэлт элдэв муу гэм ёр ирїїлдэг тул тийн чєтгєр хэмээн сэжгийн нэрийтгэл мєн тул тэр нїгїїдэд їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч чєтгєр хэмээх мєн бєлгєє.Тэр нь ертєнцийн ёсоор тэнгэр ба чєтгєрт магадлан баримталсан авч, зочийн ёсоор бол їзэгдэж харагдсан тэр тєдийгєєс тэнгэр хийгээд чєтгєр хэмээн їл таалах бєгєєд утгадаан ч їзэгдэж харагдсан тэр тєдийхєн бээр тэнгэр ба чєтгєр хэмээдэг бус амой.Їзэгдэж харагдсан тэр тэр тэнгэр чєтгєр нїгїїд нь ертєнц дахины сэжигийн нэрийтгэл ямагт мєн болой. Тийн бєгєєс зоч нар їзэгдэж харагдсан тэр тєдийгєєр баясах ба баримталж їл їйлдэх бєгєєд их тэгш агуулахуйд тавьсанаар туслал хорлол алиныг ч чадалгїйеэ єєрийн газарт алдархуй болой.Зоч бээр тэ мэтээр эс мэдэхэд їзэгдэж харагдсан тєдийд тэнгэр чєтгєрийн атгаг бариваас миний номын ёс лугаа харшлах бєгєєд зодын хэргийг орхисон болох тул утганд лавтай мэдлийг тєрїїлж, бясалгалдаан авагтун.Хєвгїїн бїхэн минь ээ хэмээн айлдав.
Дєрєвдїгээр євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр нь єєрийг ухагч арилсан їзлийн хувьд таван их бэлгэ билиг гарахуйд тэнгэр хэмээх мєн амуй.Мунхагийн би –д баригчаас нисванисийн таван хор гарахуйд чєтгєр хэмээдэг мєн бєлгєє. Тэр ч анх, тэргїїн, уг эхнээс єєрийг ухагч бэлгэ билиг, угаас арилсан тєрєлгїй номын бие тэр лїгээ мунхагийн би-д баригч нисванист тэр хоёр хамт тєрсєнєєс ухах їл ухах хоёр сацуу барилдаж буй мєн тул хамт барилдаж тєрсєн чєтгєр хэмээнэ. Тэр мэтийн хамт барилдаж тєрсєн тэнгэр чєтгєр тїїнийг ертєнц дахин их тєлєв эс мэдсэнээс єєр єєрсдийн мунхагийн гэнэтийн хирээр бїрхїїлэн нїгэлт їйлс элдэв зїйлийг хурааж, орчлонд тєєрєхийн угийг хэмжишгїй їйлдээд тїїний їйл ба нисваанист цаг їргэлж орохуй буюу тийн бєгєєс нисванис бїгдийн язгуур би-д баригчаас гарсан мєн.Тэр ч бэлгэ билгийн галын гэрэл маш тодорхой ерєндєгєєр ажиглаж эс мэдсэнээр гол нурууны їйлс хийгээд їйлдвэр бїхнээ мунхарснаас туслал ба хорлол хийгээд сайн муугийн їзэгдлийг їзэгдлийн орон тєдийгєєр тэнгэр ба чєтгєр хоёрт баримтлагч тэр нь мунхаг мєн болой.
Тийн бєгєєс хамт барилдаж тєрсєн тэнгэр хийгээд чєтгєрийг нь ялган салгах хэрэгтэй болой.Тэр ч хамт тєрсєн єєрийг ухагч дєрвєн билиг лїгээ тєгссєн таван бэлгэ билгийн бадарсан гэрэл тэр нь нисванисийн мунхаг адыг таслагч ерєндєг мєн амуй.єєрийг ухагч бэлгэ билилг тїїнийг бїрхїїлэн їйлдэгч мунхаг буюу би-д баригч нарийхан оюуны баримтлал шунал лугаа эс ангижирсан тэр нь єєрийг ухагч бэлгэ билигээр таслуулах орон мєн бєлгєє. Их зонхи ертєнц дахин нугууд тэнгэр хийгээд чєтгєр хоёрыг эс ялгасны хїчээр буян хийгээд нїгэлт їйлсїїдийг эс ялган сольж одуулснаар эцэстээн орчлонд тэнэж тєєрєхийн уг болгох мєн болой. Тийн бєгєєс зоч нугууд євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр хоёрыг ялгаж їйлдээд таслах учиртай.Би-д баригчийн ерєндєг тїїнийг таслагч єєрийг ухагч бэлгэ билгээр би їгїйд ухаж їйлдэх хэрэгтэй болой.Тэр ч анхан, уг эхнээс ухаан билгийн номын бие лїгээ мунхаг би –д баригч гайхалын хир хоёр ялгалгїй буй тул тїїнээ хамт тєрсєн хэмээдэг мєн.Тїїний уг хийгээд шалтгаан ч энэ хэмээгч їїсгээгч їгїй тул уг анх тэргїїн эхнээс єєрєє гарсан єуй бєгєєд эн тэргїїн энэ хирээс гарсан буюу эх їїнээс гарсан, ийм шалтгаанаас болосн хэмэн єгїїлэх учиргїй євєрчлєнгєєр тєрсєн тул євєрчлєн хамт тєрсєн хэмээдэг бєлгєє.........
“Мажиглавдонмаагийн намтар” 2004 он.номноос авав.
.... Тэндээс номын гол хэрд хїрсэнээс алин дор зэтгэрлэвээс шулам хэмээх бол айлтгасанд Гамба мїнсэн єчив.Аяа Мажиг минь ээ, шулам хэмээхийн утга ялгал ямар мэт буй хэмээсэнд Мажигийн гэгээнээс хєвїїнээ сонс шулмын бэлэг чанар энэ мэт болой.Шулам хэмээгч нь их дїрстэй бєгєєд алинаар їзэвч их аймшиг жийрхэмшигтэй бодтой бїтсэн нэг байдаг нь бус болой. Товчилвоос шулам хэмээх нь тонилох мєрийн тотгор болсон алимад тїїнийг хэлнэ. Тийн бєгєєд хайртай энэлэх сїлбээтэн ч бодийг бїтээхийн шулам болох бєлгєє.Ялангуяа шуламд би дор баригч гайхлаас их нь їгїй тул тул гайхал тїїнийг эс таслах хїртэл шулам бїгд тїїнд уурсах бєгєєд тиймийн тулд би дор баригч шулмыг таслах аргад мэргэжиж їйлдэх хичээнгїйг чангатгахын їїднээс хичээхийн дашрамд би дор баригчаас тєрсєн гурван шулмыг таслах хэрэгтэй.
Шулам дор дєрєв буй. Тїїнийг нэрлэвээс торогч шулам, торохгїй шулам, дурлаж баясагч шулам, дээрэнгїйлэгч шулам нь би дор баригч дєрвєн шулам болой.
Торогч шулам нь нїдээр дїрс їзэх цагт сайхан дїрстэйд тачааж муухайд уурлах сэтгэл тєрж, тїїнчлэн чих хамар бие хэл хийгээд тэдгээрийн эрхтэний оронд їзэгдэгч дуун, їнэр, амт, хїртэхїй нїгїїдийн сайханд нь тачаал тєрєн муухайд нь урин сэтгэл тєрсєнийг тачаангуй урингуй хоёрт баригч шулам гэнэ.Тэр ч эрхтэний оронд илт буян дор тачаах уригнах тул илэрхийеэ эрхтэн торсоноор нєхцєл їйлдэж бусад амьтанд хорлоод тїїгээр орчлонд хїлэгдэхийн уг болдог тул шулам хэмээх ба илэрхий байгаа сайн муу хоёрт тордог тул торогч шулам хэмээнэ, хєвїїн ээ. Тиймийн тул сайн муу хоёрын алинд ч тачаал шуналыг тэвчитїгэй.Тэр ч єнгє нь єнгийн мєн чанар дор євєрчлєн хоосон тул єнгє тэр ч євєрчлєнгєєр бїтсэн їгїйн тул єнгє дор тачаах уурлахгїйгээр євєрчлєн хоосон чанарыг бясалгасугай. Єнгийн їзэгдэл тэдгээрийг ч хааж їл чадах бєлгєє.Їнэнд їл барин їзэгдлийн тєдий тїїнд шуналыг тэвчсэнээр єнгєнєєс гэтлэх болой.Язгууртаны хєвїїн ээ. Тїїнчлэн дуу, їнэ, амт нугууд ч тїїнчлэн болой. Торогч шулмын мєн ёс тул тїїнээс гэтлэх ёс энэ болой.
Сэтгэлдээ тогтоогтун хєвїїн э, торохгїй шулам энэ мэт гарах болой.Торохгїй шулам хэмээх нь эрхтэний оронд эс їзэгдэвч єєрийн сэтгэлд сайн муугийн атгаг алин ч тєрєх тул тїїнд шїтэж чєтгєр хэмээхийн аймшигт їзэгдлийг баримталж жийрхэх ба тэнгэр хэмээхийн аймшигт їзэгдлийг баримталж жийрхэх ба тэнгэр хэмээхийн баясгалангийн їзэгдлийг баримталсанаар амар уужим тайван баяр тєрїїлэх бєлгєє.Тэр мэт сайн муу хоёрын хоёр атгагыг сэтгэлдээ барьсанаар нєхцєл їїгээр сэтгэл нисваанист болох бєгєєд нисванис тїїнд илэрхийеэ торолтгїй бєгєєд бодтойгоор орноо бїтээгїй авч нїглийн элдэв зїйлд барилдуулан хорлолыг магадаар їйлдэж чадахын тул їїнийг шулам хэмээдэг. Тэр ч бодтой бїтсэн їгїй, илэрхий торохгїй тул тїїнийг торохгїй шулам гэдэг. Тиймээс тэнгэр нь сайн , чєтгєр нь муу хэмээн гэм эрдмийг хоёрлон баригч сэтгэл ямагт дор уг анхнаас бодтой бїтсэн нь їсний їзїїрийн тєдий ч їгїй тул уг їгїй, язгуураас хагацмал хоосон чанарт мэдэж їйлдэгтїн.Гарч мэдэгдсэн тэргїїтэн сэтгэлийн ургацад хаалт ч їл їйлдэн, сайн муу, дунд гурвын атгаг юу гаравч хааж їл їйлдэх ба тэдгээрт хуран мэдэл оруулж ч їл їйлдэх бєгєєд дуртгал атгаг сайн муу ямар ч ургаж байвч алинд ч тухайлан хэрэглэж шїтэх ба атгаглан барихыг бїї їйлдэгтїн.Мєн сэтгэлийн их тєв євєрчлєн тодорхой дор атгаглал бодлого ямар ч ургадаг нь їлгэрлэвээс далай тэргїїтэн хєдєлгєгчгїй атал давалгаа гарах адил сэтгэлд л сайн муу атгаг юу ургавч засч залахыг їл їйлдэн єєрийн газарт султгаж орхивоос торохгїй шулмыг сїрээр дарах болой.Хєвїїн ээ сэтгэлдээ барин баримтлах бїгдийг тэвчсэнээс бие сэтгэлийг хєдєлгєлгїй султгаж орхивоос торохгїй шулам аяндаа алдрах болно.
Баясж дурлагч шулам хэмээх нь єєрийн сэтгэл алинд тачаах тїїнээ баясан дурласнаас сэтгэлд зоригшил ихэд тєрєхийг хэлнэ. Тїїний уг нь ертєнцийн єргєл хїндлэл, хотол чуулга, яруу алдар, олон нєхєд цугларах, ядам бурханы нїїр їзэх, адистид чадлаар ад зэтгэрийг номхотгох, євчин зовлон эвэршээлийг амирлуулах, ялгамжтай бясалглын байдал тєрєх, хурц зєн билэг зїїд ургах, бие хэл сэтгэл амгалан хийгээд чадал бадрах, тэнгэр чєтгєр хїн гурав єєрийн эрхгїй хурах, эд агуурас тєгс эдлэлийн єргєн хїндлэл єргємжлєл хэмжишгїй болох, рид хувилгаан элдэв ид шидийг їзїїлэн чадах, тэдгээрт єєрєє ихэд баясан дурлаж єєрєє ихэд дээрэнгїйлж их омог тєрїїлэх нь тонилсон бодийг олохын зэтгэр болдог тул тэдгээрт баясан дурлах шулам гэдэг.Тийм учир эрдэм юу болж юу ургавч гэгээн сэтгэлийн хоёргїйн мєн чанарт эрдэм тэдгээрийг эрдэмд їл баримтлан баясаж дурлах орон ба оюуны вишай тэдгээрийг ч їнэнд бїтсэн нь їсний їзїїрийн тєдий їгїй тул тэдгээр илбэ зїїд мэт їйлдэх ба илбэ зїїд мэтэд бясалган эрдэм хєєрємшиглєх сэтгэл хийгээд тїїний вишай сэлтїїдэд хоосон чанарт сацралын эцэс бїхнээс ангижирсаны агаарт агуулах болой.Тэр мэтийн их хязгаараас ангижирсан хооосн чанар дор хамаг номуудыг зїїд илбэ мэт бясалгах бєгєєд зїїд илбэ мэтээр мєрд авч зїїд илбэ мэт баясан дурлагч шуламыг тасалсанаар зїїд илбэ мэт амьтны тус гарах болой.
Язгууртаны хєвїїн ээ єдгєє дээрэнгїйлэгч шулмын мєн чанарыг ийн ухтугай.Шулам гурвын їндэс язгуур дээрэнгїйд тулах тул дээрэнгїйн язгуурийг огтлох нь нэн маш хэрэгтэй бєлгєє.Дээрэнгїй хэмээх нь би –д баригч гайхалыг хэлдэг.Орчлонд тэнэж тєєрєхийн уг хийгээд гэм бїгдийн язгуур їндэсийг би –д баригч гайхал їйлдсэнээр єндєр заяанд тонилохын дээр хїргэж єгєхгїй шулам болдог тул тїїнд дээрэнгїйлэгч шулам буюу би –д баригч шулам ч гэдэг.Тийм учир би їгїйд би хэмээн барьсанаар сэтгэл нисваанист болж сэтгэлд аль ургасан бїхэнг атгагаар барьж мєнхийн їнэнд баримтлан їйлдсэнийг дээрэнгїйлэгч шулам гэдэг. Тэр нь орон дээрэнгїйлэгдхїїн ба оронт дээрэнгїйлэгч хэмээх буюу би хийгээд миниймхийлэн баригч гадаад дотоодын хамаг номнуудад їнэн бїтсэн нь їгїйг єєрєє ухагч билгээр мэдсэнээр би-д баригчийн язгуурийг орноос нь гаргаж сайн муу атгаг бїгдэд дээрэнгїйг эс алдсанаас сэтгэхїй ба сэтгэл бахдагч оюуны сацрал бїхний хязгаараас ангижирсан оюун нь атгагт бусын тайван, би хэмээн баригчийг эвдсэн оюун амархан аажимхан, нисванисийн шалтгаанаар їл хєдлєгч, илэрхий гадаад дотоод баримтлал, хоёулаас хагацсан, мэдэл ив илэрхий, алинд ч тачаал їгїй тодорхой, би-д баригч дээрэнгїйгэс хагацсан тул їнэн їгїй огторгуй мэтийн утга лугаа уулзсан нь дээрэнгїйлэгч шуламыг тасалсан мєн тул дээрэнгїйлэгч шулмыг тасалсанаар нисванисаас болсон шулам бїгдийг ч тасалсан болой.
Тийм учир би хэмээх буй аваас шулам ч буй. Би хэмээх їгїй аваас шулам ч їгїй тул би їгїй аваас таслан їйлдэх орон їгїй бєгєєд аюулд жийрхэх ч їгїй тул захаас ангижирсан ухаан билэг тэрээр мэдэгдэхїїн бїхэнд оюун дэлгэгч дєрвєн шулмаас гэтэлсэн тэр нь їр хэмээгдэх мєн бєлгєє. Дєрвєн шулмын тооны мєн ёсон хийгээд дєрвєн шулмыг тасалж єєрийн газарт гэтэлсэнээс эцэс туйлын їрийг олох ёсны ялгавар цєєн хураангуй тєдий номлосон їгсийн утга їїнийг їйлийн ялгамжтай хєвїїн Гамба хийгээд бус бас тєгс хувьтанууд сэтгэлдээ тогтоож тїргэн хичээнгйїгэр хїлээж авцгаан бусдын тусад сэтгэлээ їїсгэгтїн хэмээн айлдав. Дахин Гамба єчив. Аяа Мажиг минь ээ.Дєрвєн шулмыг нэгэн цагт таслах болов уу, эсвэл удаа дараалан таслах ялгамж буй болов уу, дєрвєн шуламд урьд хойнын ялгавар буй юу хэмэн єчсєнд Мажигийн гэгээнээс хєвїїн ээ сонс, торогч шулам ба їл торогч шулам нь угийн цагийн шулам болой. Дээрэнгїйлгэч шулам нь мєрийн цагийн шулам, баясан дурлагч нь їрийн цагийн шулам мєн болой.Тэрч газрыг олоогїй чуулганы мєр барилдлагын мєрєєс доош оршигсод нь одоохон ертєнцийн мєр мєн тул тэр їеэсэд шїтэх бие эрх ихтэй бєгєєд шїтсэн сэтгэл эрх ихгїйн хїчээр євчин зуд мэс зэрэг ертєнцийн олон зовлонгуудад эс дурласаар єєрийн эрхгїй эргэх болно.Зєн билэг ба рид хувилгаан їгїй тул дєрвєн махбодь тэргїїтэн бодисын бэлгэдэлтэн нугуудад илэрхий торж буй тул чуулган хийгээд барилдага хоёрын їесэд торогч шулмыг бодтой таслан чадах нь бэрх тул тїїний їесэд оюуныг дээр судалж їйлдэх хэрэгтэй болой.
Анхдугаар газрыг олсоноос шїтсэн сэтгэл эрх ихтэй мєн тул зєн билэг рид хувилгааныг олсоны хїчээр торогч шуламд дєрвєн махбод хор мэс халил газар тэргїїтэн бодисын бэлгэдэлтэн бїгдээрийг бодтой тасалж чадах болой. Тэр їед бие тэргїїтэн бодтой бэлгэдэлт бїхий їнэн їгїй дор буй амой.Бодисын бэлгэдлээс ангижирсан боловч мєнєєхєн бурханы газраа эс хїрэх хїртэл бэрх хатуужлыг эдлэх хэрэгтэй бєлгєє.Чуулган барилдлага хоёрын цаг лугаа адилгїй тул бэрх хатуужид хэдий чинээ їйлдэвч бие сэтгэлд зовлон буй нь бус болой.Барилдлагын мєрєєс доош торохгїй шулмыг таслан їйлдэгтїн.Тэр ч тэнгэр чєтгєрийн жиг бач хийгээд євчин зовлон, урин тачаангуй, найман ном тэргїїтэн сэтгэлийн мэдрэл эс хаагдсан нугууд мєн бєлгєє.Тэдгээр нь газрыг эс олсон боловч бодгалийн хїчин ихтэй ерєндєг тєгсвєєс магадтай огтолж чадах бєгєєд таслах ч хэрэгт болой.Тїїнд анх таслахад орох нь уг мунхагийн сэтгэл хэмээгдэх бїр эрт урьд анхнаас ухаан мунхаг хоёр хамт тєрсєн би –д баримтлагч хамтран барилдаж оршсон тэр мунхагийн хир буюу гэнэтийн хирээр бїрхїїлж гэм бїхэн гарахын язгуур болсноос асар атгаг бїгдийг гаргагч уг эх, ухааны эндїїрлийн их суурь, хамаг нисваанисыг їїсгэгч дээрэнгїйлэгдхїїн, орчлон нирван хоёулын шїтээн харанхуй мунхаг хэмээгдэх тэрхїї єєрєє дээрэнгїйлэгийг билгээр таслан їйлдэгтїн.
Тэр ч анх даслахад оюун орсноос эхлэн уг суурь би –д баригч хэмээх мунхаг дээрэнгїйн язгуур тїїнийг мэдэж їйлдэх хэрэгтэй нь нэн чухал тул тїїнийг мэдвээс хамаг номын їндсийг мэдэх мєн. Мунхаг би –д баригч хэмээх тїїнийг тасалваас хамаг номын їндсийг таслах мєн тул махамудрагийн зодод орохын хэрэг нь тэр болой.Хєвїїн ээ тэр ч анхнаас мунхагийг шууд тасалж їл болно.Анхнаас би їгїй дор оюуныг їргэлж судалсанаар дахин дахин махран шамдалга їїсгэн дадуулж ижилдїїлсэнээр би-д баригч дээрэнгїйн язгуур улам улмаар хомсдож одоод би їгїйн билэг улам улмаар ялахад одох болсоноор тїїнээс чуулганы мєр барилдлагын мєр тэргїїтэн мєрийн зэрэгт зорчин дээрэнгїйлэгч шулмыг таслах бєгєєд эрдэм тєрєх ч цаг сацуу ирнэ.
Дээрэнгїйлэгч шулмыг эс тасалваас мєрд зорчиж їл чадах тул дээрэнгїйлэгдхїїн мєрийн шулам мєн тул анхан номд орсоноос эхлэн їзэхїйн мєрийг хїртэл магадаар таслах их хэрэгт болой. Їзэхїйн мєрєєс їнэнд баригч нисванисын язгуур їхтсэн авч мєнєєхєн бурханыг эс олох хїртэл оюуныг судлах нь их хэрэгт болой.
Дээрэнгїйд хоёр буй.Дээрэнгїйлэгдхїїн ба дээрэнгїйлж їйлдэгч хоёр мєн. Дээрэнгїйлэгдхїїн хэмээх уг мунхаг мєн.Тїїнд їнэмлэн баригч нь язгуур тэвчигдэхїїн мєн.Дээрэнгїйлж їйлдэгч нь тэр мунхагийг мэдэж їйлдэгч єєрєє ухагч билэг мєний тул тэвчиж їйлдэгч болой. Тэр ч дээрэнхїйг тэвчих хэрэг гэвч хэрэггїй, тэвчивч тэвчигдэхгїй тул дээрэнгїйлж їйлдэгч ухааны билэг дор би їгїйг оносон ялгамжтай байдал ургаж ирсэнд тїїнд баясаж дурлагч шулам буюу , эрдэм дээр номлосон нугууд тєрж ирэх мєн тул бурханы дээр їл єгєхийг їрийн шулам хэмээнэ. Тэр цагт алинд ч зїїд илбэ мэт мєрт авсанаар хамаг эрдмийн нэмэр дэгжлэгэ болоод бэдэгч амьтны тус болох тул тэвчих ч хэрэггїй, тэвчин чадавч чадагдахгїй тул, илч чийгтэй учирснаас тариалан шимт євс ургаснуудыг хааснаар хоригдохгїй тїїнчлэн хотол чуулгантай эрдмїїд тєрєхєд тїїнийг хорих ч хэрэггїй бєгєєд хааснаар чадьяа гэвч їл чадах болой.Тийм бєгєєс эрдэм ямар ургавч илбэ зїїд мэтээр мєрд авч їйлдтїгэй.Тэр ч торохуй ба їл торогч хоёр нь тэвчигдэхїїн мєн амуй.Дээрэнгїйлэгдэхїїн хийгээд баясч дурлагч хоёр нь тэвчиж їйлдэгч мєн болой.Тэр ч їрийн эцэс туйлд хїрсэн цагт тэвчигдэхїїн ба тэвчин їйлдэгч хоёулангаас гэтлэх хэрэгтэй мєн болой.
Язгууртаны хєвїїн миь ээ хэмээн айлдав.Дахин Ганбу бээр єчив.
- Аяа Мажиг минь ээ.Шулмасын билэг чанарыг ямар мэтчилэнхїї ухаж мэдлээ. Тэнгэр чєтгєр хэмэх тэр нь шулмас тїїнийг хэлдэг буюу.Аль тїїнээс бусад тэнгэр чєтгєр хэмээх нэгэнд ч єєр нэгэн байдаг мєн болов уу. Єчсєнд:
Дахин Мажигийн гэгээнээс :
- Хєвгїїн минь ээ, сонс.тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь, тэдгээр шулам нугуудад хэлэвч болох бєгєєд тїїнээс ч єєр бусад нэгэн тэнгэр чєтгєр магадтай бус болой. Тэр ч ертєнцийн хотол нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хийгээд мєн чанараар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєр ба їзэгдэж харагдахаар єргємжилсєн баримталсан тэнгэр чєтгєр хийгээд євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр ба хуурмаг їгїй їйлийн эрхийн тэнгэр чєтгєр хийгээд эцэс туйлын утгын тэнгэр чєтгєр лїгээ 6 буй бєлгєє.Тэдгээрт нэгжээд нэгжгээдэд ч тэнгэр хэмээгдэх ба чєтгєр хэмээгдэх хоёр лавтай їгїй бєгєєд Тавдугаарт нь тэнгэр ч чєтгєр мєн болох, чєтгєр ч тэнгэр мєний тул магадлал їгїй болой.
Тэр чанхны хотол нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь ертєнцтєн бїхэнд ч алдаршиж буй бєгєєд нэрийтгэлийн тэнгэр чєтгєр хэмээгдэх нь ертєнцтєн хотлын орон їзэгдэлд бїтсэн єнгє сайхан бєгєєд сэтгэлд тааламжтай оюун ба їзэгдэл баясахуй бєгєєд сэтгэлд тааламжтай оюун ба їзэгдэл баясахуй бєгєєд сэтгэл тунгаж одохуй алимад тїїнийг тэнгэр хэмээдэг мєн амуй. Ертєнцтєн тэд алины орноо гоо бус ба бєгєєд сэтгэлд таалмжгїй , зэвїїцэл тєрїїлэгч єнгє тэргїїтэн 6 чуулганы вишайд їзэгдэж харагдахгїй болсон алимад тїїнийг нь чєтгєр хэмээдэг мєн.Тэр ч алинаар тус хїргэсэнд тэнгэр хэмээх ба алинаар хорлол їйлдсэнээ чєтгєр хэмээдэг ажгуу.
Тэдгээр нїгїїд ертєнц дахин хотолын сайн муу ба тус хор їйлдсэн тєдийд тэнгэр хийгээд чєтгєр хэмээлцдэг нь ертєнц дахины мунхагуудын дурын єгїїлэл єгїлсэн мєн тул їнэмлэхїйд болбоос магадлал їгїй амуй.
Тэр юуны тулд хэмээвээс тийн бєгєєс сайн бээр ч хорлол їйлдэх буй бєгєєд муу бэр ч тус хїргэхїй ч буй ба бас ч анхандаа тус хїргэвч сїїлдээн хорлолыг їйлдэгч ч олон амуй.анхандаан хорлолыг їйлдэвч хожимдоон тус хїргэх ч олон тул магадлал їгїй болой.Тиймийн тул тачаалын сайхан орон бїхнийг тэнгэрт їйлдсэн ч сїїлдээн хорлол хїргэнэ. Муу сэтгэлд дурлашгїй бїхнийг чєтгєрт їйлдэвч бас сїїлд тус хїргэх ч буй тэнгэр хэмээх ба чєтгєр хэмээх алинд ч хэлэхийн магадлал їгїй.Сайн муу хийгээд туслал хорлол їйлдсэн тєдийхнєєр тэнгэр ба чєтгєр хоёрын ялгаврыг атгагаар баримталсан нугууд нь ертєнц дахин хотолын єргємжилсєн мєн амуй.Утгын оршилтонд нь магадлашгїй болой. Тийм бєгєєс зоч нар сайн му тус хор їйлдсэн тєдийд тэнгэр ба чєтгєрт баримтлагч атгагын барилтыг їл таална. Сайн муу ба туслал хорлол їйлдсэн тєдийхнєєр тэнгэр чєтгєрийн нэрийгч їл зїїх бєгєєд тэнгэр чєтгєр хэмээхийн томъёоллоор дууг їл дуурьсгаж їнэнгїй илбэ мэтэд мэдэн илбэ мэтэд мєрлєн авах хэрэгтэйд мэдэж їйлдсїгэй.
Хоёрдугаар мєн чанар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєрт ч хоёр буй бєлгєє.Тэр ч анхдугаар тэнгэр хэмээгдэхэд хоёр бий.Тэр ч орчлонд ертєнцийн тэнгэр хийгээд ертєнцєєс нєгчсєн тэнгэр лїгээ хоёр болой. Ертєнцєєс нєгчсєн тэнгэрт ч орчлонгийн уг їр хийгээд орчлонгийн орон хоёулангаас нєгчсєн ба орчлонгийн орноос эс нєгчсєн лїгээ хоёр бий.Тэр ч номын бие их Очирдарь хийгээд арван зїгийн бурхан нугууд ба бурхан бїхний ерєнхий євєг тачаангуй їгїй эцэг хаан, номын бие Самандабадра хийгээд хамаг бурхадыг їїсгэгч Юм Самандабадра эх буюу Юмчэнмо лїгээ ялгуусан Цаглашгїй Гэрэлт тэргїїтэн зузаан байгуулалт агнистын орноо єєр єєрийн нєхдєєр хїрээлїїлэн оршигсод нь ертєнцийн орон ба уг їр хоёулангаас нєгчсєн тэнгэр мєн амуй.Алзашгїй ертєнцийн орон їїнд ялж тєгс нєгчсєн бурхан Шигмуний єєрєєн ба бодисадуа Нїдээр їзэгч хийгээд бодисадуа Майдар ба бодисадуа Очирваань хийгээд бодисадуа хутагт Манзшир ба тэр тэргїїтэн бодисадва нугууд нь ертєнцийн орноос эс нєгчсєн бєгєєд орчлонгийн їйл хийгээд уг їрээс нєгчсєн тэнгэр нїгїїд мєн болой.Ертєнцийн тэнгэр нь єнгє їгїй тэнгэр ба амармагийн тэнгэр хийгээд єнгєт тэнгэр лїгээ тэр нїгїїд олонхийг ертєнцийн тэнгэр хэмээдэг болой.
Чєтгєр хэмээх нь ертєнц даяар алдаршсан єнгє їгїй орны омогт бїднэр ба ширїїн хортон хийгээд аугаа хїчин, шид хувилгаан ихэд їзїїлж чадах бєгєєд єнгєтийн амьтан олонд хорлол їйлдэгч эрлэг хийгээд шулмас албин тэргїїтэн хэмээгч найман аймаг омогтон ба хорлохуй сэтгэл лїгээ тєгєлдєр нїгїїдийг чєтгєр хэмээх мєн. Тэр ч ертєнцийн оюуны нїїрт цаг хийгээд дїр бїхэнд хорлогч 8 аймаг тэргїїтний амьтан тэдгээрїїд утгын оршилд буй тулд мєн чанараар ахуй ёсны тэнгэр чєтгєр хэмээдэг бєлгєє.Тэр ч тус хїргэсэн бїгдэд тэнгэр хэмээдэг болой.8 аймаг тэргїїтэн нїгїїд ч тус хїргэх буй тул ертєнц дахин бїхний мєнхїї энэ насанд идээ эд буяны хотол чуулгантайяа їїсгэж чадахын учирт 8 аймаг омогтны чєтгєрїїд ч тэнгэр мєн болох магадгїй болой.
Хорлол хїргэгсэд бїгдээр чєтгєр мєн аваас ертєнцийн эгэл тэнгэр нїгїїд ч эс баясваас хорлол їйлдэх мєний тул тэнгэр ч чєтгєр болохын магадлал їгїй болой.Тийн бєгєєс ертєнцийн ёсны тус хїргэхїй нїгїїдийг тэнгэр їйлдэн хорлолыг їйлдэхїй нїгїїдийг чєтгєр їйлдэх тул ахуй ёсны ертєнцийн тэнгэрїїдэд нь магадтайяа тэнгэр їйлдэгч ба ахуй ёсны 8 аймаг тэргїїтэн нїгїїдэд ч магадтайяа чєтгєр їйлдэгч мєн.
Зочийн ёсоор тїїнийг солиг зєрїї ойлгон хэрэглэх нь тэр ч єєрт хайрлан хонгосогч садан дурсгалт нугууд ч чи уулын дияанд явж ном їйлдэх нь зохисгїй бєлгєє.Чамд идээ хувцас їл олдох хийгээд євчин зовлон олон ирэх бєгєєд хайрлах сэтгэлт нєхєр їгїйгээс зовох зовлон ирэх мєний тул чи гэртээ суугтун.Бид нар чамд зохилдохын шалтгаан хийгээд хїчин хамсарлагыг сайнаар їйлдэх бєгєєд чи бид нїгїїдийг тэвчин орхиж, номд явахдаа биднийг єрєвдєхгїй юу.Хэрвээ чи їйлдвэрээн хаяж орхиод явах ахул, бид нїгїїд боож їхэх болой хэмээснээс сайн муу дунд ухаан їзїїлж эрэн , олон аргын їїднээс тонилсон бодийг бїтээхийн зэтгэр шулам їйлдсэнээс буянд зэтгэрлэгч чєтгєр їйлдэж болдог тул тэр мэт хайрлаж хонгоссон тус хїргэгчид ч тонилсон бодь хутгийг бїтээхийн шулам буюу чєтгєр їйлдэх мєний тул тэр мэтээр мэдэж їйлдсїгэй.Тэр ч єєрт хилэгнэн хорлол їйлдэгч нугуудад нигїїлсэнгїй бясалгах бєгєєд урьдын єр тєлєєсєєр эргэсэнд бодож, баясгалан бясалгахуй бєгєєд эдгээрїїд намайг бодь мєрд урвуулагч тэнгэр мєн болой хэмээн санаж їйлдэх болой.Ертєнцийн асар нарт тачааж бїї їйлдтїгэй.Хэрвээ тачааж їйлдвээс эл орчлонд тэнїїлэгч чєтгєр їйлдэх тул ертєнцийн тэнгэрїїдэд горьдон харахыг їсний їзїїрийн тєдий ч бїї їйлдсїгэй.Ертєнцийн тэнгэр найман аймаг тэргїїтэн нїгїїд нь миний нигїїлсэхїйн орон мєний тул нигїїлсэхїйн гохоор барьж єєрийн нєхєрт эргїїлэн энхрийлж тэтгэтїгэй.Найман аймаг тэдэнд шїтсэнээс намайг буянт бодь хутгаийн мєрд оруулж їйлддэг учир тэнгэр хэмээх мєн.Тэр мэт єєрт хорлож їйлдэгчин нїгїїдэд асрахуйг бясалгах бєгєєд єєрийн амь биед хайхралгїй хорлогчид тэдний тусад єгєх ба цаг їргэлжид нигїїлсэхийн оюун лугаа хагацалгїй їйлдэгч тэр нь зочийн ёсны тэнгэр чєтгєр хоёрыг таалахуй ёс мєн амуй.Тэр ч мєнхїї їзэгдийн тєдий ямагт мєн тул мєнхийн їнэнд баримтлан їл їйлдэх бєгєєд їнэн їгїй, илбэ мэт єєрчлєнгєєр эс бїтсэний тул їнэмлэгчийн їнэнд мэдэж їйлдсїгэй.
Гуравдугар їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч тэнгэр чєтгєр нь ертєнц дахинуудын газар дээрхи бїднэр, Манзїн хэмээгдэх тэргїїтэн цагаан буяны зїгт єчїїхэн баясагч нугууд эгэлийн эр эм хїмїїс зарим нэгний сэтгэлийн їндэснийг хєдєлгєж, ертєнц бїхний сайн муу їйлс бїгдийг хэлїїлэх ба бус бас цаг бусын дїн євлийн цаг тэргїїтэнд шинэхэн ургасан цэцэг ба тариалн ногоо тэргїїтэн адил бус элдэв зїйлийн олон ид їзїїлэх ба бас хїмїїн бус их зонхи нь дїрсээн илэрхий їзїїлж єєрт бошго сайн муу олныг їйлдэх ба бус бас цаг бусаар солонгын гэрэл хийгээд элдэв зїйлийн олон хєрєг дїрс їзїїлэх ба тэр тэгїїтэн эрдэм хийгээд сайн ёруудыг гаргаснаа ертєнц дахины эгэлїїд эдгээр нь тэнгэр мєн болой, шид мєн болой, хишиг мєн болой, цог мєн болой хэмээлдэцгээн єргємжилсєнєєс тэдгээрийг тэнгэр мєн хэмээн санаад тэнгэрт їйлддэг тїїнийг їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч тэнгэр хэмээдэг мєн.Тїїнчлэнхїї бас цаг бусаар дїн євєл тэргїїтэнд ч могой хийгээд мэлхийт тэргїїтэн аймшигт дїрстэн адил бус олныг їзїїлэх ба тїїнчлэн ч зуны цагт ч халуун ба их Бир хорхойгоор олон амьтныг идэх хийгээд олон загас хуурай газарт ноцолдохыг їзїїлэх ба бус бас нїдний вишайд гоо бусын єнгє тэргїїтэн зэвїїн аймаар олныг їзїїлэхїй хийгээд мєн цаг бус дор хамрын вишайд муухай їнэр элдэв олон зїйлїїдийг їнэртїїлэх ба тэр тэргїїтэн эрхтний вишай бїгдэд гоо бус олныг гаргаснаас єєрийг амгалан їгїй болгож дїр байдал олныг їзїїлэх болсонд ертєнц дахины зарим нь єгїїлрїїн :
- Тэд нїгїїд чинь чєтгєр мєн, орхидос мєн хэмээлдэн нїгэл чивэлт элдэв муу гэм ёр ирїїлдэг тул тийн чєтгєр хэмээн сэжгийн нэрийтгэл мєн тул тэр нїгїїдэд їзэгдэж харагдахуй атгаглан баригч чєтгєр хэмээх мєн бєлгєє.Тэр нь ертєнцийн ёсоор тэнгэр ба чєтгєрт магадлан баримталсан авч, зочийн ёсоор бол їзэгдэж харагдсан тэр тєдийгєєс тэнгэр хийгээд чєтгєр хэмээн їл таалах бєгєєд утгадаан ч їзэгдэж харагдсан тэр тєдийхєн бээр тэнгэр ба чєтгєр хэмээдэг бус амой.Їзэгдэж харагдсан тэр тэр тэнгэр чєтгєр нїгїїд нь ертєнц дахины сэжигийн нэрийтгэл ямагт мєн болой. Тийн бєгєєс зоч нар їзэгдэж харагдсан тэр тєдийгєєр баясах ба баримталж їл їйлдэх бєгєєд их тэгш агуулахуйд тавьсанаар туслал хорлол алиныг ч чадалгїйеэ єєрийн газарт алдархуй болой.Зоч бээр тэ мэтээр эс мэдэхэд їзэгдэж харагдсан тєдийд тэнгэр чєтгєрийн атгаг бариваас миний номын ёс лугаа харшлах бєгєєд зодын хэргийг орхисон болох тул утганд лавтай мэдлийг тєрїїлж, бясалгалдаан авагтун.Хєвгїїн бїхэн минь ээ хэмээн айлдав.
Дєрєвдїгээр євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр нь єєрийг ухагч арилсан їзлийн хувьд таван их бэлгэ билиг гарахуйд тэнгэр хэмээх мєн амуй.Мунхагийн би –д баригчаас нисванисийн таван хор гарахуйд чєтгєр хэмээдэг мєн бєлгєє. Тэр ч анх, тэргїїн, уг эхнээс єєрийг ухагч бэлгэ билиг, угаас арилсан тєрєлгїй номын бие тэр лїгээ мунхагийн би-д баригч нисванист тэр хоёр хамт тєрсєнєєс ухах їл ухах хоёр сацуу барилдаж буй мєн тул хамт барилдаж тєрсєн чєтгєр хэмээнэ. Тэр мэтийн хамт барилдаж тєрсєн тэнгэр чєтгєр тїїнийг ертєнц дахин их тєлєв эс мэдсэнээс єєр єєрсдийн мунхагийн гэнэтийн хирээр бїрхїїлэн нїгэлт їйлс элдэв зїйлийг хурааж, орчлонд тєєрєхийн угийг хэмжишгїй їйлдээд тїїний їйл ба нисваанист цаг їргэлж орохуй буюу тийн бєгєєс нисванис бїгдийн язгуур би-д баригчаас гарсан мєн.Тэр ч бэлгэ билгийн галын гэрэл маш тодорхой ерєндєгєєр ажиглаж эс мэдсэнээр гол нурууны їйлс хийгээд їйлдвэр бїхнээ мунхарснаас туслал ба хорлол хийгээд сайн муугийн їзэгдлийг їзэгдлийн орон тєдийгєєр тэнгэр ба чєтгєр хоёрт баримтлагч тэр нь мунхаг мєн болой.
Тийн бєгєєс хамт барилдаж тєрсєн тэнгэр хийгээд чєтгєрийг нь ялган салгах хэрэгтэй болой.Тэр ч хамт тєрсєн єєрийг ухагч дєрвєн билиг лїгээ тєгссєн таван бэлгэ билгийн бадарсан гэрэл тэр нь нисванисийн мунхаг адыг таслагч ерєндєг мєн амуй.єєрийг ухагч бэлгэ билилг тїїнийг бїрхїїлэн їйлдэгч мунхаг буюу би-д баригч нарийхан оюуны баримтлал шунал лугаа эс ангижирсан тэр нь єєрийг ухагч бэлгэ билигээр таслуулах орон мєн бєлгєє. Их зонхи ертєнц дахин нугууд тэнгэр хийгээд чєтгєр хоёрыг эс ялгасны хїчээр буян хийгээд нїгэлт їйлсїїдийг эс ялган сольж одуулснаар эцэстээн орчлонд тэнэж тєєрєхийн уг болгох мєн болой. Тийн бєгєєс зоч нугууд євєрчлєн хамт тєрсєн тэнгэр чєтгєр хоёрыг ялгаж їйлдээд таслах учиртай.Би-д баригчийн ерєндєг тїїнийг таслагч єєрийг ухагч бэлгэ билгээр би їгїйд ухаж їйлдэх хэрэгтэй болой.Тэр ч анхан, уг эхнээс ухаан билгийн номын бие лїгээ мунхаг би –д баригч гайхалын хир хоёр ялгалгїй буй тул тїїнээ хамт тєрсєн хэмээдэг мєн.Тїїний уг хийгээд шалтгаан ч энэ хэмээгч їїсгээгч їгїй тул уг анх тэргїїн эхнээс єєрєє гарсан єуй бєгєєд эн тэргїїн энэ хирээс гарсан буюу эх їїнээс гарсан, ийм шалтгаанаас болосн хэмэн єгїїлэх учиргїй євєрчлєнгєєр тєрсєн тул євєрчлєн хамт тєрсєн хэмээдэг бєлгєє.........
“Мажиглавдонмаагийн намтар” 2004 он.номноос авав.
Subscribe to:
Posts (Atom)
